Διέφυγε από περισσότερες από 600 απόπειρες δολοφονίας του, αψήφησε έντεκα αμερικανούς προέδρους και ανάδευσε 50 χρόνια Ιστορίας: το Γαλλικό Πρακτορείο παρουσιάζει τα έξι πρόσωπα του Φιδέλ Κάστρο, ηγέτη της κουβανικής επανάστασης που πέθανε την Παρασκευή σε ηλικία 90 ετών.

Λατρεμένος αλλά και απεχθής, άσπονδος εχθρός και μεγάλος πλάνος, ο «λίδερ Μάξιμο» ήταν ένας από τους τελευταίους πολιτικούς γίγαντες του 20ού αιώνα.

Ο δεινός τακτικιστής———————–

Το 1959,ο Φιδέλ εισέρχεται θριαμβευτικά στην Αβάνα. Χωρίς στρατιωτική εκπαίδευση, αυτός ο 32χρονος διδάκτορας της Νομικής με τη μαύρη γενειάδα και τη χακί στολή νίκησε έναν στρατό αποτελούμενο από 80.000 άνδρες με τους «barbudos» του και ανέτρεψε τον Φουλχένσιο Μπατίστα, τον δικτάτορα που είχε καταλάβει την εξουσία με πραξικόπημα το 1952.

Εφαρμόζοντας το «δικό του στρατιωτικό δόγμα», «μετέτρεψε ένα αντάρτικο σε μια παράλληλη εξουσία, που αποτελείτο από ένα αντάρτικο και μυστικές και λαϊκές οργανώσεις» δηλώνει στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Άλι Ροδρίγκες, πρώην αντάρτης και νυν πρεσβευτής της Βενεζουέλας στην Κούβα.

Ματαιώνοντας τις συνωμοσίες που υποστηρίζονταν από την Ουάσινγκτον, ο Φιδέλ έστειλε 386.000 Κουβανούς να πολεμήσουν στην Ανγκόλα, την Αιθιοπία, την Αλγερία. Από το 1958 έως το 2000, διέφυγε από 634 απόπειρες δολοφονίας, σύμφωνα με τον πρώην επικεφαλής των κουβανικών μυστικών υπηρεσιών Φαμπιάν Εσκαλάντε.

«Μακάρι όλοι να πεθάνουμε από φυσικό θάνατο, αυτό που θέλουμε είναι η ώρα του θανάτου να έρθει σε ένα μόνο δευτερόλεπτο», δήλωνε ο Φιδέλ ο οποίος σπάνια αποχωριζόταν το πιστόλι του, ένα Μπράουνινγκ.

Ο πλάνος

————-

«Έίχα εντυπωσιαστεί τόσο πολύ! Δεν μπορούσα παρά να τον κοιτάζω και να λέω: τον αγαπώ». Η Μερσέδες Γκονσάλες, μια Κουβανή 59 ετών, είχε δει μόνο δύο φορές τον κουβανό ηγέτη από κοντά αλλά υπέκυψε στην «επιρροή Φιδέλ».

Η ακατέργαστη πλευρά του αντάρτη και οι μαραθώνιες ομιλίες του μαγνήτιζαν τόσο τα πλήθη όσο και τις γυναίκες, τους πολιτικούς ή τους καλλιτέχνες.

«Εκπέμπει μια πολύ ελκυστική δημόσια εικόνα», αυτό «αποτελεί μέρος του μύθου του», λέει ο Σάλαμον Σούσι, συγγραφέας του Λεξικού σκέψεων του Φιδέλ Κάστρο.

Λαμπερός και εξωστρεφής, αλλά διακριτικός για την ιδιωτική ζωή του: δύο γάμοι και επτά παιδιά από τρεις γυναίκες, είναι όλο κι όλο αυτό που άφησε να γίνει γνωστό. «Η ιδιωτική ζωή, κατά τη γνώμη μου, δεν πρέπει να είναι εργαλείο δημοσιότητας ή πολιτικής», έλεγε.

Ο εχθρός

———–

«Ο άνδρας των τριών έψιλον: εγωτιστή, εγωιστή και εγωκεντρικό» τον περιγράφει η αντίπαλος του καθεστώτος Μάρτα Μπεατρίς Ρόκε, 71 ετών. Εκείνοι που τολμούσαν να προβάλουν αντίσταση, προσθέτει, γνώρισαν τη «φυλάκιση, το μαστίγιο και πράξεις αποκήρυξης».

Μέσα σε μισό αιώνα, ο Φιδέλ αψήφησε έντεκα προέδρους των Ηνωμένων Πολιτειών και κυβέρνησε με σιδηρά πυγμή, ακολουθώντας μια πολιτική καταστολής της αντιπολίτευσης που οδήγησε σε πολλές καταδίκες της Κούβας από την Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ.

Το 1959, ο διοικητής Ούμπερ Μάτος, σύντροφος στη μάχη ο οποίος αποσκίρτησε, καταδικάστηκε σε φυλάκιση 20 ετών. Στη διάρκεια της «μαύρης άνοιξης» του 2003, 75 αντιφρονούντες φυλακίστηκαν και τρεις εκτελέστηκαν.

Απορρίπτοντας τις εκκλήσεις για άνοιγμα και χαρακτηρίζοντας τους αντιπάλους του «μισθοφόρους», «θα μείνει (στην Ιστορία) ως δικτάτορας», εκτίμησε η Ρόκε.

Ο μύθος

———-

Όταν ο Φιδέλ ανακήρυξε τον θρίαμβο της επανάστασης το 1959, τον περιέβαλλαν πολλά περιστέρια. Ένα από αυτά κάθισε στον ώμο του. Πολλοί είδαν σε αυτή την κίνηση ένα υπερφυσικό σημάδι. Ο μύθος ξεκίνησε.

Σε μια χώρα όπου ο χριστιανισμός αναμειγνύεται με τις αφρικανικές λατρευτικές παραδόσεις, οι Κουβανοί πιστεύουν πως ο Φιδέλ είχε την προστασία της Ομπατάλα, της πιο ισχυρής από τις θεότητες «ορίσα».

Έφθασε μάλιστα στο σημείο να θεωρείται περίπου αθάνατος μέχρι που ασθένησε βαριά το 2006.

«Μπορεί να τον έχουν αγγίξει οι θεοί και να έχει το ‘ατσέ’ (τύχη και δύναμη), όπως λένε», συνοψίζει η ειδική στις αφρικανικές θρησκείες Ναταλία Μπολίβαρ.

Εμπνέοντας φόβο και σεβασμό, η πατρική φιγούρα του «κομαντάντε» είναι πανταχού παρούσα στο νησί.

Ο εμπνευστής

—————-

Να διηγηθούμε τον 20ό αιώνα χωρίς τον Φιδέλ; Αδύνατον. Στη δεκαετία του 1960 υποστηρίζει τους αντάρτες στην Αργεντινή, τη Βολιβία, τη Νικαράγουα. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, υιοθετεί πολιτικά τον Βενεζουελάνο Ούγο Τσάβες. Σήμερα η Κούβα φιλοξενεί τις ειρηνευτικές συνομιλίες που διεξάγονται ανάμεσα στις Επαναστατικές Ένοπλες Δυνάμεις της Κολομβίας (FARC) και την κολομβιανή κυβέρνηση.

Η επανάστασή του «δίνει (…) την επιθυμία για μάχη, για αντίσταση, σε κάνει να θέλεις να πάρεις ένα τουφέκι και να προσπαθήσεις να αλλάξεις τα πράγματα», δηλώνει στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Ιβάν Μάρκες, δεύτερος στην ιεραρχία των Farc. Αλλά είναι επίσης «χάρη στην Κούβα που μπορέσαμε να προχωρήσουμε τόσο πολύ. Καμία άλλη προσπάθεια για ειρήνευση στην Κολομβία (…) δεν κατάφερε αυτό που έγινε εδώ», προσθέτει.

Ο Δον Κιχώτης

—————–

«Θα επιστρέψουν». Το 2001, ο Κάστρο υπόσχεται να φέρει πίσω πέντε κουβανούς πράκτορες που είχαν συλληφθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες τρία χρόνια πριν.

«Όταν ο Φιδέλ είπε ‘θα επιστρέψουν’, είπε στον κουβανικό λαό: θα πάτε να τους φέρετε», εξηγεί ο Ρενέ Γκονσάλες, ένας από αυτούς τους Κουβανούς που απελευθερώθηκαν από την Ουάσινγκτον μεταξύ των ετών 2011-2014. καταδεικνύοντας την ικανότητα του ηγέτη να διαδίδει τις ιδέες του, όσο απίθανες κι αν μοιάζουν.

Ο Δον Κιχώτης της Κούβας είχε ορκιστεί επίσης να κάνει την Κούβα «μια ιατρική δύναμη» όταν στη χώρα δεν υπήρχαν παρά μόνο 3.000 γιατροί έναντι 88.000 σήμερα – ένας για κάθε 640 κατοίκους.

Ωστόσο δεν έχουν εκπληρωθεί όλες οι υποσχέσεις του: δεν μπόρεσε να παραγάγει 10 εκατομμύρια τόνους ζάχαρης το 1970, ούτε να ανακτήσει την περιοχή του Γκουαντάναμο που είχε παραχωρηθεί περ