Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι θέλει η πρόταση της Ουκρανίας για τον τερματισμό του πολέμου να είναι έτοιμη να παρουσιαστεί στη ρωσική κυβέρνηση μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους.

Στις 16 Ιουνίου, κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής της Ελβετίας για την Ειρήνη, ο Ουκρανός πρόεδρος δήλωσε ότι η επόμενη και τελική σύνοδος κορυφής με τους συμμάχους του θα πρέπει να πραγματοποιηθεί σε «μήνες, όχι σε χρόνια».

Αυτή η δεύτερη συνάντηση θα πρέπει να παράγει ένα έγγραφο το οποίο στη συνέχεια θα παρουσιαστεί στη Μόσχα και τον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν από τις λεγόμενες «τρίτες χώρες» εκ μέρους του Κιέβου.

Αλλά ποιες θα είναι αυτές οι τρίτες χώρες; Και ποια είναι η στάση της Ρωσίας στην ειρηνευτική φόρμουλα του Ζελένσκι;

«Μακροπρόθεσμος στόχος της Ρωσίας είναι να διαλύσει τη δυτική ενότητα»

Το Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW), με έδρα τις ΗΠΑ, δήλωσε ότι οι αξιωματούχοι του Κρεμλίνου πιθανότατα προσπαθούν να διαμορφώσουν τις διεθνείς προσπάθειες ειρηνευτικής διαμεσολάβησης στον πόλεμο στην Ουκρανία, αποδεικνύοντας παράλληλα την απροθυμία της Ρωσίας να συμμετάσχει σε διαπραγματεύσεις καλής πίστης με το Κίεβο.

Η Μόσχα δήλωσε επανειλημμένα ότι η Ρωσία δεν εξέτασε ποτέ σοβαρά το σχέδιο, αποκαλώντας την ειρηνευτική φόρμουλα του Ζελένσκι «τελεσίγραφο».

Παρόλα αυτά, ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ συμμετείχε στην Κοινή Υπουργική Συνάντηση Στρατηγικού Διαλόγου Ρωσίας – Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) στη Σαουδική Αραβία στις 9 Σεπτεμβρίου, πιθανότατα στο πλαίσιο των προσπαθειών του Κρεμλίνου να προωθήσει τη δημιουργία της οραματικής «ευρασιατικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας».

Το ISW είχε προηγουμένως εκτιμήσει ότι η πρόταση της Μόσχας για την ευρασιατική αρχιτεκτονική ασφαλείας συνάδει με τον μακροπρόθεσμο στρατηγικό στόχο της Ρωσίας να διαλύσει τη δυτική ενότητα, να διαλύσει το ΝΑΤΟ εκ των έσω και να καταστρέψει την τρέχουσα παγκόσμια τάξη.

Στη Σαουδική Αραβία, ο Λαβρόφ συναντήθηκε με ομολόγους του από τη Βραζιλία και την Ινδία, χώρες που συχνά αναφέρονται ως εκείνες που θα μπορούσαν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.

Παγκόσμιος Βορράς εναντίον Παγκόσμιου Νότου;

Η πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία στις αρχές του 2022 τόνισε τη διαίρεση μεταξύ του λεγόμενου Παγκόσμιου Βορρά και του Παγκόσμιου Νότου.

Τα κράτη του Παγκόσμιου Βορρά -ο όρος που χρησιμοποιείται συνήθως για να περιγράψει τα πιο ανεπτυγμένα έθνη του κόσμου- ήταν όλα σταθεροί υποστηρικτές της Ουκρανίας. Οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και η ΕΕ έχουν επιδείξει τη σταθερή δέσμευσή τους για προμήθειες όπλων και εξοπλισμού, οικονομική βοήθεια και, γενικά, την πολιτική τους υποστήριξη προς την Ουκρανία και τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο δεν είναι οι επικρατέστεροι υποψήφιοι για τη διαμεσολάβηση σε τυχόν συνομιλίες. Όχι επειδή δεν θέλουν ή επειδή η Ουκρανία δεν το θέλει, αλλά επειδή οι περισσότεροι από αυτούς βρίσκονται τώρα σε μια σύνθετη, ανοιχτή σύγκρουση με τη Ρωσία. Η Μόσχα τις έχει συμπεριλάβει ακόμη και στον «κατάλογο μη φιλικών χωρών» της.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η όποια πιθανή διαμεσολάβηση θα μπορούσε υποθετικά να ανατεθεί στον λεγόμενο Παγκόσμιο Νότο.

Πολλά από τα κράτη της Ασίας, της Αφρικής, της Μέσης Ανατολής και της Λατινικής Αμερικής δεν καταδίκασαν την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία από τις πρώτες ημέρες του ολοκληρωτικού πολέμου και αυτό είναι που τα κατέστησε προτεραιότητες για τον Ζελένσκι και τη διπλωματική του ομάδα.

Για πολλά χρόνια, οι χώρες αυτές είχαν με κάποιο τρόπο ωθηθεί στην περιοχή ενδιαφέροντος της Ρωσίας. Και τώρα η θέση και το διπλωματικό τους βάρος είναι πιο σημαντικά από ποτέ.

Ποιοι είναι οι πιθανοί παίκτες-κλειδιά;

Η Ινδία: Όταν η Ρωσία εξαπέλυσε ένα μπαράζ πυραύλων σε όλη την Ουκρανία στις 8 Ιουλίου και κατέστρεψε το μεγαλύτερο νοσοκομείο για παιδιά στο Κίεβο, ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι επισκεπτόταν τη Μόσχα.

Καθώς εμφανίστηκαν οι φωτογραφίες των καρκινοπαθών παιδιών που απομακρύνονταν και λάμβαναν τη ζωτικής σημασίας θεραπεία τους στον σκονισμένο δρόμο ανάμεσα στις επιχειρήσεις διάσωσης στο Ohmatdyt του Κιέβου, η Μόσχα δημοσίευσε φωτογραφίες του Μόντι να σφίγγει τα χέρια με τον Πούτιν.

Η χρονική συγκυρία της επίσκεψής του στη Μόσχα δεν πέρασε απαρατήρητη στο Κίεβο, και όταν ο Μόντι έφτασε στην ουκρανική πρωτεύουσα λίγες εβδομάδες αργότερα για την ιστορική του επίσκεψη, απέτισε μαζί με τον Ζελένσκι φόρο τιμής στη μνήμη εκατοντάδων παιδιών που σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια των δύο και πλέον ετών πολέμου.

Ο Μόντι, ο οποίος είπε στον Ζελένσκι ότι η δολοφονία παιδιών σε συγκρούσεις δεν είναι αποδεκτή, δήλωσε ότι είχε έρθει στην Ουκρανία με ένα μήνυμα ειρήνης. Δήλωσε ότι σέβεται την εδαφική ακεραιότητα και την κυριαρχία της Ουκρανίας, αλλά συνολικά η ειρηνευτική ρητορική του Μόντι παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη από το μήνυμα που είχε παραδώσει εβδομάδες νωρίτερα στη Μόσχα, καθώς επανέλαβε ότι η σύγκρουση μπορεί να επιλυθεί μόνο μέσω του διαλόγου και της διπλωματίας.

Μέση Ανατολή: Συγκεκριμένα, Σαουδική Αραβία, Κατάρ και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η Σαουδική Αραβία φιλοξένησε μια διεθνή σύνοδο κορυφής για την Ειρήνη τον Αύγουστο του περασμένου έτους.

Η χώρα διαδραμάτισε επίσης σημαντικό ρόλο στη διαπραγμάτευση ανταλλαγής κρατουμένων με τη Ρωσία, επιτρέποντας στην Ουκρανία να επιτύχει μια σημαντική ανταλλαγή που αφορούσε σχεδόν 300 άτομα τον Σεπτέμβριο του 2022, συμπεριλαμβανομένων των υψηλόβαθμων διοικητών που υπερασπίστηκαν το εργοστάσιο Azovstal στη Μαριούπολη.

Τα ΗΑΕ κατάφεραν επίσης να μεσολαβήσουν για την ανταλλαγή αιχμαλώτων πολέμου, όταν το Κίεβο και η Μόσχα επέστρεψαν από 90 αιχμαλώτους πολέμου.

Το Κατάρ διαμεσολάβησε για ένα από τα πιο τραγικά και πιο περίπλοκα ζητήματα εν μέσω της πλήρους εισβολής – την αναγκαστική απέλαση των ουκρανικών παιδιών στη Ρωσία. Η Ρωσία απέλασε με τη βία πάνω από 19.000 παιδιά από την Ουκρανία. Λιγότερα από 400 έχουν επιστραφεί.

Μην κοιτάτε πολύ μακριά

Όταν ο Ζελένσκι επισκέφθηκε την Ιταλία την περασμένη εβδομάδα για το Φόρουμ Ambrosetti, το γραφείο του δήλωσε ότι ο πρόεδρος της Ουκρανίας σχεδίαζε να συναντηθεί με τις ιταλικές αρχές και εκπροσώπους ιταλικών επιχειρήσεων.

Δεν είναι σαφές αν συναντήθηκε με τον πρόεδρο του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίγιεφ, ο οποίος συμμετείχε επίσης στο φόρουμ στο Τσερνόμπιο και εκφώνησε ομιλία με τίτλο «Ο ρόλος του Αζερμπαϊτζάν στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον».

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία κατέστησε το Αζερμπαϊτζάν πιο σημαντικό από ποτέ για τους δυτικούς εταίρους, καθώς η Ευρώπη χρειάζεται τόσο τους ενεργειακούς πόρους της χώρας όσο και τις οδούς διαμετακόμισής της.

Ο Αλίγιεφ δήλωσε ότι το Μπακού «προσεγγίστηκε από τη Ρωσία, την Ουκρανία και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς προκειμένου να διευκολυνθεί η συνέχιση της διαμετακόμισης φυσικού αερίου μέσω της Ουκρανίας».

Ο Αλίγιεφ προέβη σε μια δήλωση που προκάλεσε έκπληξη, ανακοινώνοντας για πρώτη φορά ότι το Αζερμπαϊτζάν συμμετέχει πλέον στην αναζήτηση λύσης για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, καθώς η χώρα του έχει ισχυρές θετικές σχέσεις και την εμπιστοσύνη τόσο της Ουκρανίας όσο και της Ρωσίας.

Ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν δήλωσε: «Έχουμε κάποια αισιοδοξία, διότι στα πρόσφατα πλαίσια με τις δύο χώρες, πιστεύουμε ότι υπάρχει έδαφος για μια σημαντική πρόοδο. Πιθανώς, ίσως είναι πρόωρο για μένα να υπεισέλθω σε πολλές λεπτομέρειες, αλλά αν αυτό πετύχει, τότε ίσως μπορέσουμε να κάνουμε και άλλα πράγματα προκειμένου να συμβάλουμε στον τερματισμό αυτού του πολέμου, ο οποίος καταστρέφει ολόκληρη την περιοχή».

Τόνισε επίσης ότι το Αζερμπαϊτζάν «υποστηρίζει σθεναρά την εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία της Ουκρανίας και όλων των χωρών», κάτι που αποτελεί θέση της χώρας από την αρχή του πολέμου, ενώ παράλληλα το Αζερμπαϊτζάν συνεχίζει να έχει ισχυρές σχέσεις με τη Ρωσία.

Δύο εβδομάδες πριν από τη συμμετοχή του Αλίγιεφ στο φόρουμ Ambrosetti μαζί με τον Ζελένσκι, ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν είχε υποδεχθεί τον Πούτιν στο Μπακού.

Η «απίθανη» ειρήνη που ανοίγει την πόρτα για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία

Για δεκαετίες, η Μόσχα θεωρεί ότι το Αζερμπαϊτζάν και η Αρμενία βρίσκονται στη σφαίρα επιρροής της. Αλλά αυτό το μακροχρόνιο status quo καταρρακώθηκε όταν το Αζερμπαϊτζάν ανέκτησε τον έλεγχο της περιοχής του Ναγκόρνο-Καραμπάχ σε μια αστραπιαία επίθεση τον Σεπτέμβριο του 2023, ενώ η Ρωσία ήταν καθηλωμένη στην Ουκρανία, προκαλώντας μια σημαντική πολιτική αναδιαμόρφωση της περιοχής.

Παραδοσιακός σύμμαχος και εταίρος της Μόσχας, η Αρμενία είδε την ιστορική αποχώρηση των Ρώσων συνοριοφυλάκων από το αεροδρόμιο Ζβάρτνοτς αυτό το καλοκαίρι, 32 χρόνια μετά την έναρξη της ανάπτυξής τους.

Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε ότι η κίνηση αυτή προκαλεί «ανεπανόρθωτη ζημιά» στις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών. Αλλά η ζημιά αυτή φάνηκε να είναι ακόμη πιο σημαντική και εξελισσόμενη, καθώς η Αρμενία κατηγόρησε τη Ρωσία για την ήττα της στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ.

Ένα μήνα αργότερα, ο πρωθυπουργός της Αρμενίας Νικολ Πασινιάν ανακοίνωσε ότι το Ερεβάν ανέστειλε τη συμμετοχή του στον Οργανισμό Συλλογικής Συνθήκης Ασφάλειας (CSTO) – την απάντηση της Ρωσίας στο ΝΑΤΟ, ο οποίος περιλαμβάνει τη Ρωσία, τη Λευκορωσία, το Καζακστάν, το Τατζικιστάν και το Κιργιστάν.

Αντ’ αυτού, προς απογοήτευση της Ρωσίας, η Αρμενία άρχισε να βελτιώνει τις σχέσεις της με τη Δύση. Ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και Επίτροπος της ΕΕ για την προώθηση του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής Μαργαρίτης Σχοινάς επισκέφθηκε την αρμενική πρωτεύουσα στις 9 Σεπτεμβρίου, καθώς η ΕΕ και το Ερεβάν ξεκίνησαν διάλογο για την απελευθέρωση της βίζας για την Αρμενία.

Στο X, πρώην Twitter, ο Μ. Σχοινάς δήλωσε ότι η επίσκεψή του σηματοδοτεί τις «πρόσφατες επιτυχίες της εταιρικής σχέσης» και ανέφερε συγκεκριμένα τη «στήριξη στον τομέα της ασφάλειας» ως μία από τις βασικές πτυχές της, δηλώνοντας ότι «η ΕΕ στέκεται δίπλα στην Αρμενία