Του Γιάννη Γκουμάκη

Με άγνωστες πτυχές της πολιτικής αλλά και προσωπικής ζωής του Ανδρέα Παπανδρέου και πλήθος κόσμου πραγματοποιήθηκε σήμερα το απόγευμα η παρουσίαση του βιβλίου του δημοσιογράφου Θανάση Λάλα, «Ανδρέας Παπανδρέου: Δεν μετανιώνω για ό,τι κι αν έζησα γι’ αυτό αποφασίζω να σ’ τα διηγηθώ – Ψίθυροι από το δωμάτιο της εξουσίας», στο πλαίσιο του φεστιβάλ βιβλίου Θεσσαλονίκης. Ομιλητές στην παρουσίαση που έλαβε χώρα στη νέα παραλία Θεσσαλονίκης και στο άγαλμα του μεγάλου Αλεξάνδρου ήταν ο πρώην υπουργός του ΠΑΣΟΚ Χάρης Καστανίδης, ο καθηγητής του ΑΠΘ Άρης Στυλιανού και ο ίδιος ο συγγραφέας.

«Προσπαθούσα να μην πέσει το βιβλίο πάνω στην περίοδο πολιτικών αλλά δεν τα κατάφερα δήλωσε κατά την έναρξη της παρουσίασης ο συγγραφέας ενώ αμέσως, πρώτος το λόγο έλαβε ο Χάρης Καστανίδης. Ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ δήλωσε πως πρόκειται για ένα συγκλονιστικό βιβλίο, με συγκλονιστική ευθυβολία ερωτήσεων του δημοσιογράφου αλλά και απαντήσεων του Ανδρέα Παπανδρέου. Παράλληλα «έριξε» και το «καρφί» του για την πρόσφατη στέρηση της βουλευτικής του έδρας από τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ, λέγοντας πως όταν τον πήρε τηλέφωνο ο κ. Λάλας να παρουσιάσει το βιβλίο στις 3 Ιουλίου, απάντησε θετικά, με την προϋπόθεση να ειναι «ελεύθερος από εργασία». «Άλλοι αποφάσισαν ότι θα είμαι ελεύθερος σήμερα και έτσι βρίσκομαι εδώ», είπε χαριτολογώντας.

Το βιβλίο δεν είναι μόνο πολιτικό αλλά παρουσιάζει πτυχές από την προσωπική ζωή του Ανδρέα Παπανδρέου, η συζήτηση τοποθετείται μετά το Heartfield οπότε και η υγεία του Παπανδρέου δεν ήταν ακμαία, δήλωσε ο κ. Καστανίδης. «Ο Παπανδρέου μιλάει για όλα. Από το 1974 τον έζησα και είχα την εντύπωση πως δεν έχω χάσει και πολλά. Το βιβλίο όμως με διέψευσε. Ο Παπανδρέου μιλάει για τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια, για τους έρωτες του, τις διώξεις του, τη μουσική. Ο τίτλος του βιβλίου δεν είναι επιλογή του Λάλα. Είναι αποστροφή στη συζήτηση του Παπανδρέου όταν τον ρωτάει αν θα άλλαζε κάτι από αυτά που έκανε. Και απαντάει ο Παπανδρέου ως άλλος Bernard Shaw ότι δε θα άλλαζε τίποτα με λίγα λόγια.

Το βιβλίο μιλάει και για τις συγκρούσεις του Ανδρέα με τον πατέρα του, κάνει μια εικόνα του δωματίου της εξουσίας, στην οποία ο Παπανδρέου απαντάει πως έχει δύο εαυτούς: Αυτόν μέσα στην εξουσία κι αυτόν που βρισκόταν απ’ έξω, πριν», τόνισε ο κ. Καστανίδης.

Στη συνέχεια ο πολιτικός δήλωσε πως κατά τη συνέντευξη δίνεται η εντύπωση ενός απλού ανθρώπου που όμως διακατέχεται από πολιτικό πολιτισμό και σεβασμό σε άξιους αντιπάλους όπως ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. «Ο Παπανδρέου θεωρούσε πρότυπο τον Κάρολο Κουν αλλά και καθηγητές του στην Αμερική όπως τον Γιόσεφ Σουμπέτερ. Στην αναφορά σε αντιπάλους, «σφάζει» το Μητσοτάκη αλλά τον Καραμανλή τον θεωρεί ηγέτη της χώρας και της παράταξης του. «άλλωστε οι δύο τους έχουν μια καταπληκτική συνεννόηση», επισημαίνει, εξηγώντας, πως για το 1976 και για το περιβόητο «βυθίσατε το Χόρα» υπήρξε σύμπλευση Παπανδρέου- Καραμανλή, «που φανερώνει μια ισχυρή ηγεσία, η οποία επουδενί δεν προσεγγίζει τα σημερινά δεδομένα», όπως τόνισε ο κ. Καστανίδης.

Ο Άρης Στυλιανού, λαμβάνοντας στο λόγο δεύτερος, συμφώνησε με τον κύριο Καστανίδη σε όσα είπε, ενώ πρόσθεσε πως στο βιβλίο περιλαμβάνονται 1500 ερωτήσεις, σπάνιο φωτογραφικό υλικό αλλά και μια πρωτοτυπία: κάθε κεφάλαιο του βιβλίου περιέχει στο τέλος του, ένα qr code μέσω του οποίου ο αναγνώστης μπορεί να ακούσει το διάλογο του συγγραφέα με τον μεγάλο άνδρα του ΠΑΣΟΚ.

«Το βιβλίο παρουσιάζει ολόκληρη την προσωπικότητα του Ανδρέα Παπανδρέου, όλες τις πτυχές της ζωής του, τα πρώτα χρόνια διακυβέρνησης μέχρι το τέλος. Οι Παπανδρέου, οι Καραμανλήδες και οι Μητσοτάκηδες είναι οι τρεις οικογένειες που έβγαλαν πρωθυπουργούς. Ο Παπανδρέου κάνει το βήμα παραπάνω και ξεφεύγει από την ασφάλεια της Ένωσης Κέντρου, ιδρύει το ΠΑΣΟΚ και χαράσσει την πορεία που γνωρίζουμε», τόνισε.

Στη συνέχεια ο κ. Στυλιανού συνέκρινε το μίσος που εισέπραξε ο Ανδρέας Παπανδρέου με αυτό που εισέπραξε ο Αλέξης Τσίπρας, ακόμη και κατά την πρόσφατη αποχώρηση του από την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ, ενώ στο βιβλίο ξεχωρίζει δύο κεφάλαια: Όπως και ο Χάρης Καστανίδης ξεχωρίζει το κεφάλαιο με θέμα το «δωμάτιο της εξουσίας», έτσι και ο καθηγητής του ΑΠΘ τόνισε πως κάθε μεγάλος ηγέτης είναι «μόνος», ένα θέμα που τίθεται συχνά στο βιβλίο. Το δεύτερο σημείο που ξεχωρίζει ο κ. Στυλιανού είναι εκείνο του έρωτα, με ερωτήσεις του συγγραφέα προς τον Παπανδρέου «τι είναι ο έρωτας», ή «αν αξίζει να αφήσεις άλλα πράγματα για χάρη του έρωτα». Ο Παπανδρέου εδώ, μιλάει με εξαιρετικά λόγια και για την Δήμητρα Λιάνη και για τη πρώτη του σύζυγο, τη Μαργαρίτα. «Βλέπουμε έναν άνθρωπο που δεν είναι ο τυπικός διανοούμενος αλλά είναι σοφός. Ήταν ο άνθρωπος που σε ότι έκανε επεδίωκε την αλλαγή και δεν τον ενδιέφερε η υστεροφημία του», τόνισε.

Για την κίνηση του Ανδρέα Παπανδρέου στη Δήμητρα Λιάνη που έμεινε στην ιστορία (σ.σ. το νεύμα για να κατεβεί από το αεροπλάνο), ο Παπανδρέου δήλωσε πως ήταν προσχεδιασμένη αλλά η Λιάνη δε γνώριζε, ενώ στην ερώτηση πώς θα ένιωθε ο πατέρας του αν ζούσε, κατά τη στιγμή του νεύματος προς τη Δήμητρα Λιάνη, ο Παπανδρέου απάντησε «αν ζούσε ο πατέρας μου, δε θα την έπραττα«. Ο συγγραφέας Θανάσης Λάλας, λαμβάνοντας το λόγο τελευταίος, τόνισε πως το βιβλίο ήταν ένα δύσκολο εγχείρημα, είναι ένα μέρος των πραγμάτων των όσων έχει πει ο Ανδρέας Παπανδρέου και πως θα δημιουργηθεί πολύ πιθανώς και ένα δεύτερο με άλλο χαρακτήρα. «Χαρακτηριστικό ενός ηγέτη δεν είναι τα πτυχία αλλά να βουτάει στην άγνοια των ανθρώπων και να τους προσκαλεί σε ένα όραμα, ένα σχέδιο που δε βλέπουν», τόνισε συγκρίνοντας την πολιτική του τότε με το σήμερα και συμπεραίνοντας πως ο Παπανδρέου, -αν και δεν τον ψήφισε πότε, όπως δήλωσε-, ήταν ένας μεγάλος πολιτικός άνδρας, ίσως ο μεγάλος που έχει δει ο τόπος τα τελευταία χρόνια και πολεμήθηκε όσο κανείς άλλος, μετά την πτώση του.