Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 96 ετών η σπουδαία Ελληνίδα ηθοποιός Ειρήνη Παπά. Τα τελευταία χρόνια έπασχε από Αλτσχάιμερ.

Η Ειρήνη Λελέκου, όπως ήταν το πραγματικό όνομά της, είχε γεννηθεί στο Χιλιομόδι Κορινθίας.

Με τη λιτή, αρχαϊκή, δωρική μορφή της, η Ειρήνη Παπά έγινε σύμβολο της ελληνικής ομορφιάς και εκπρόσωπος του μεσογειακού πολιτισμού στο εξωτερικό, ξεχωρίζοντας όμως για τις σπουδαίες υποκριτικές της ικανότητές και το σπάνιο πνεύμα της.

Στην ηλικία των 15 ετών ξεκίνησε να εργάζεται ως ραδιοφωνική παραγωγός, τραγουδίστρια και χορεύτρια. Επίσης παρακολούθησε μαθήματα υποκριτικής στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου.

Πρωτοεμφανίστηκε στο θέατρο το 1948, στην επιθεώρηση των Σακελλάριου-Γιαννακόπουλου «Άνθρωποι… Άνθρωποι», στη Λυρική Σκηνή. Το 1951 έγινε γνωστή διεθνώς με τη δραματική ταινία «Νεκρή Πολιτεία» της Φίνος Φιλμ, που προβλήθηκε στο Φεστιβάλ των Καννών.

Το 1962 συνεργάστηκε με τον Μιχάλη Κακογιάννη και πρωταγωνίστησε στην κινηματογραφική μεταφορά της «Ηλέκτρας» του Ευριπίδη. Η ταινία συνολικά κέρδισε 24 βραβεία και τιμητικές διακρίσεις, ανάμεσά τους και τα βραβεία καλύτερης κινηματογραφικής μεταφοράς και ηχητικής επένδυσης στο Φεστιβάλ των Καννών (1962).

Η Ειρήνη Παπά είχε πάρει μέρος σε περισσότερες από 80 ταινίες, με γυρίσματα σε όλο τον κόσμο και έχοντας στο πλευρό της σπουδαίους συμπρωταγωνιστές, όπως οι Μάρλον Μπράντο, Ιβ Μοντάν, Γκρέγκορι Πεκ, ‘Αντονι Κουίν, Ρίτσαρντ Μπάρτον.

Δύο από τις πιο γνωστές ταινίες της είναι η υπερπαραγωγή του Χόλιγουντ «Τα κανόνια του Ναβαρόνε», όπου ενσαρκώνει τον ρόλο της αγωνίστριας Μαρίας Παπαδήμου (1961) και ο «Αλέξης Ζορμπάς», που κρατά το ρόλο της Χήρας (1964).

Τρεις από τις ταινίες στις οποίες πρωταγωνίστησε προτάθηκαν για Όσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας, με την γαλλόφωνη «Ζ» του Κώστα Γαβρά να το κατακτά.

Όσον αφορά τις ικανότητές της στο τραγούδι, το 1972 ηχογράφησε μαζί με τον Έλληνα συνθέτη Βαγγέλη Παπαθανασίου το «666», τελευταίο άλμπουμ του μουσικού συγκροτήματος «Aphrodite’s Child», με αναφορές στην «Αποκάλυψη του Ιωάννη» και στιχουργική συμβολή του σκηνοθέτη Κώστα Φέρρη.

Ακολούθησαν άλλες δύο συνεργασίες της με τον Βαγγέλη Παπαθανασίου: οι «Ωδές» με ελληνικά δημοτικά τραγούδια διασκευασμένα από τον Vangelis και οι «Ραψωδίες» με ύμνους της Μεγάλης Εβδομάδας.

Το 2009 η Ελληνίδα ηθοποιός τιμήθηκε με το «Χρυσό Λέοντα» της 40ης Μπιεννάλε Θεάτρου Βενετίας, ύστερα από πρόταση του διευθυντή της διοργάνωσης, του γνωστού σκηνοθέτη, Μαουρίτσιο Σκαπάρρο. Εκείνη ευχαριστώντας για το βραβείο, τόνισε, ότι «προτιμά να της παρέχονται τα αναγκαία οικονομικά μέσα για να μπορεί να συνεχίσει να δημιουργεί στο χώρο του θεάτρου». Αναφερόμενη στην αρχαία τραγωδία, υπογράμμισε: «Τα έργα αυτά με συγκινούσαν από τα δώδεκά μου χρόνια. Εξακολουθώ να πιστεύω ότι είναι επίκαιρα όσο ποτέ, καθρέφτης της κοινωνίας μας και των όποιων αντιφάσεών της».

Την ίδια χρονιά, η Ειρήνη Παπά ήταν ανάμεσα στους 260 καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο, που προσκάλεσε ο Πάπας Βενέδικτος στην Καπέλα Σιξτίνα του Βατικανού, για να τους ζητήσει «να μεταδώσουν με την τέχνη τους το μήνυμα του Θεού».

Κυριάκος Μητσοτάκης: Με συγκίνηση οι Έλληνες αποχαιρετούμε την Ειρήνη Παπά

Με συγκίνηση οι Έλληνες αποχαιρετούμε την Ειρήνη Παπά αναφέρει σε ανάρτησή του ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης για την απώλεια της μεγάλης καλλιτέχνιδος.

«Αφήνει πίσω της μια μοναδική πορεία στο θέατρο, τον κινηματογράφο και το τραγούδι, γνωρίζοντας από νωρίς τη διεθνή αναγνώριση. Ενώ υπήρξε ενεργή πολίτης, με θαρραλέα παρέμβαση στα δημόσια πράγματα» προσθέτει.

Τα διεθνή μέσα ενημέρωσης για την Ειρήνη Παπά

Τα γαλλικά μέσα ενημέρωσης στις ιστοσελίδες τους αναφέρονται εκτενώς από σήμερα το πρωί στο θάνατο της Ειρήνης Παπά. Η εφημερίδα Libération την χαρακτηρίζει μία από τις σημαντικότερες Ελληνίδες ηθοποιούς της γενιάς της, επισημαίνοντας ότι στον διεθνή χώρο έγινε δημοφιλής κυρίως από τους κινηματογραφικούς της ρόλους στην Ηλέκτρα και στον Ζορμπά. Η εφημερίδα σημειώνει πως σε αντίθεση με τη Μελίνα Μερκούρη που ενσάρκωνε «πληβείες προσωπικότητες», η Ειρήνη Παπά απέπνεε ένα αστικό «αριστοκρατικό μεγαλείο» στους ρόλους της. Κλείνοντας η εφημερίδα αναφέρει ότι οι πολιτικές πεποιθήσεις της Ειρήνης Παπά ήταν γνωστές και ότι ήταν μέλος του ΚΚΕ, ενώ αναδημοσιεύει και μια δήλωση της Παπά στη Libération, το 1996, στην οποία έλεγε ότι «είναι γελοίο να μου ζητούν αυτόγραφα … δεν μου αρέσει ούτε να θαυμάζω ούτε να με θαυμάζουν» και ότι «αν ψηφίζεις είσαι ζωντανός, Δεν είμαστε θεοί. Είναι ένα πολιτικό δίδαγμα που μας έρχεται από το αρχαίο θέατρο».

Η εφημερίδα Figaro στο αφιέρωμα της στην Ειρήνη Παπά την χαρακτηρίζει «μεγάλη τραγωδό» της οποίας «ένα μόνο αινιγματικό βλέμμα ήταν μια ολόκληρη σκηνή». Αναφέρεται εκτενώς στη διεθνή κινηματογραφική καριέρα της Ελληνίδας ηθοποιού υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι «το βάθος του παιξίματος» της στη σκηνή τής επέτρεψε να ενσαρκώσει προσωπικότητες βγαλμένες από τον Ευριπίδη και τον Όμηρο. Η εφημερίδα υπενθυμίζει επίσης ότι η Ειρήνη Παπά παρουσιάζοντας το 1980 στο Παρίσι, μαζί με τον Βαγγέλη Παπαθανασίου, τον δίσκο Ωδές, είχε δηλώσει ότι ο παππούς της ήταν συλλέκτης δημοτικών τραγουδιών, ότι η ίδια ήξερε εκατοντάδες από αυτά και ότι με τον δίσκο αυτό θέλησαν να αναβιώσουν «την ελληνική ψυχή και τις παραδόσεις της». Η γαλλική εφημερίδα αναφέρει ότι η Ειρήνη Παπά ήταν περισσότερο ένας ζωντανός μύθος και λιγότερο ένα διεθνές κινηματογραφικό αστέρι.

Η ιταλική εφημερίδα La Repubblica δημοσιεύει πρώτη είδηση, στην διαδικτυακή της έκδοση, τον θάνατο της Ειρήνης Παπά. «Πέθανε η Ειρήνη Παπά, το ιταλικό τηλεοπτικό κοινό θα την θυμάται, πάντα, ως Πηνελόπη, στην τηλεοπτική σειρά Οδύσσεια, του 1968, συμπαραγωγή της Rai», γράφει η εφημερίδα της Ρώμης.

Σε μια από τις τελευταίες συνεντεύξεις της, όταν τιμήθηκε με το βραβείο Μπιενάλε Θεάτρου Βενετίας, η Ειρήνη Παπά είχε δηλώσει «όλα τα βραβεία αποτελούν τιμή και δόξα, για τον λόγο αυτό ευχαριστώ το ιταλικό κοινό, που τόσο με έχει τιμήσει». Η Ιταλία αποτελούσε, ουσιαστικά, ένα δεύτερό της σπίτι, μια χώρα στην οποία είχε ξεκινήσει την διεθνή της καριέρα, στις αρχές της δεκαετίας του πενήντα. Με συνεργασίες με σκηνοθέτες όπως οι Φραντσέσκο Ρόζι, Έλιο Πέτρι, Μάουρο Μπολονίνι, Μαουρίτσιο Σκαπάρο.

Στα χρόνια της δικτατορίας των συνταγματαρχών, από την Ιταλία, πάντα, η εκλιπούσα ηθοποιός είχε βοηθήσει έμπρακτα τις οργανώσεις της Αντίστασης, ενώ και μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην χώρα μας, όταν οι επαγγελματικές τις υποχρεώσεις της το επέτρεπαν, συνέχισε να περνά σημαντικές περιόδους στην Αιώνια Πόλη, στο διαμέρισμά δίπλα στη Βια Βένετο, την οδό της θρυλικής «γλυκιάς ζωής».

Ιδιαίτερα σημαντική, στην αρχή της νέας χιλιετίας, η επαγγελματική συνεργασία της με το πανεπιστήμιο της Ρώμης, Τορ Βεργκάτα: σε θέατρο που σχεδίασε ο Σαντιάγο Καλατράβα, είχε σκηνοθετήσει και πρωταγωνιστήσει στις «Τρωάδες» και στην «Εκάβη» του Ευριπίδη. «Μαθαίνω τόσα πολλά από τους νέους, προσπαθώ να τους πω όσα γνωρίζω. Προτιμώ να τους κάνω ερωτήσεις, όχι να δίνω απαντήσεις», είχε δηλώσει, λίγο πριν την πρεμιέρα, η Ελληνίδα ηθοποιός που «υιοθετήθηκε» την ιταλική θεατρική και κινηματογραφική σκηνή.