Η Γυάρος στο βωμό της ‘βιώσιμης ανάπτυξης΄!

Με πανηγυρικούς τόνους και περισσή αυταρέσκεια, η ΑLUMIL ανακοίνωσε στο τέλος του Φλεβάρη τα χρηματικά βραβεία και τις ‘εύφημες μνείες‘ του ‘διεθνούς διαγωνισμού αρχιτεκτονικών ιδεών για τη Γυάρο, Arxellence 3΄. Σύμφωνα με την ιστοσελίδα της εταιρείας, στον διαγωνισμό ‘κατατέθηκαν 30 ολοκληρωμένες προτάσεις…σε μια ολιστική προσέγγιση που τιμά τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και ενισχύει την προστασία και βιώσιμη ανάπτυξη ενός τόπου που έχει συνδεθεί με δύσκολα κεφάλαια της νεότερης ελληνικής ιστορίας…με τον αποκλεισμό οποιασδήποτε μορφής τουριστικής αξιοποίησης της Γυάρου”

Υπενθυμίζουμε ότι ο διαγωνισμός της ΑLUMIL και της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας Πολιτιστικού και Κοινωφελούς Έργου ΑΙΓΕΑΣ πραγματοποιήθηκε σε συνδιοργάνωση και με εποπτεία του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας * και υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού και του ΥΠΕΝ, στο πλαίσιο της μετατροπής του μαρτυρικού νησιού σε ‘water & energy self-sufficient Hub’ (‘αυτάρκη κόμβο νερού και ενέργειας’). Σύμφωνα με την Προκήρυξη του διαγωνισμού, αυτός στοχεύει στην υποβολή ενός έργου που θα χρηματοδοτήσει η Ε.Ε. και θα υλοποιηθεί σύμφωνα με τη στρατηγική της για την ΄βιοποικιλότητα΄. Γεγονός που προκάλεσε την αντίδραση – παρέμβαση του Συνδέσμου μας – “ΚΑΤΩ ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΥΑΡΟ!” – στην φιέστα της έναρξης του διαγωνισμού, στις 28 Ιουνίου 2024 στο ΜΕΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, αλλά, στη συνέχεια, και των συνδικαλιστικών οργάνων των Αρχιτεκτόνων και των Αρχαιολόγων.

Στην παραπάνω φιέστα όπου εξαγγέλθηκε ο ιδιωτικός διαγωνισμός, ήταν παρών ο υπουργός Ν.Ταχιάος οποίος γνώριζε ότι με την αριθμ. ΥΠΠΟ/ΔΑΝΣΜ/26546.769π.ε.:7/11/2008 απόφαση του τότε Υπουργού Πολιτισμού:

1: ‘Δεν επιτρέπεται η χρησιμοποίηση πολυτελών υλικών επειδή δεν συνάδει με το ύφος του Μνημείου και την διατήρηση της ιστορικής μνήμης και της ατμόσφαιρας του χώρου, και επειδή θα πρέπει η προσφερόμενες ανέσεις να μην προσβάλουν την ιστορική μνήμη’

2: ‘Η στερέωση τόσο του κεντρικού κτηρίου των φυλακών, όσο και των τριών γειτονικών κτηρίων να προταθεί με την βοήθεια ηπίων μεθόδων με βάση προηγούμενη αναλυτική τεκμηρίωση της υπάρχουσας κατάστασης…΄

Αλλά και η Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ και η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, στις 13/7/2025 με ανοιχτή επιστολή τους προς τους υπουργούς Πολιτισμού και Ενέργειας–Περιβάλλοντος κατήγγειλαν το σχέδιο Π.Δ. «Χαρακτηρισμός, οριοθέτηση και καθορισμός ζωνών και ειδικών κατηγοριών χρήσεων γης της Περιοχής Προστασίας της Βιοποικιλότητας της Νήσου Γυάρος”, ότι στρώνει “το δρόμο για παράκαμψη ουσιαστικών μηχανισμών ελέγχου και την εγκατάσταση μεγάλων υποδομών (ΑΠΕ, λιμενικά έργα κλπ)”.

‘Η ιστορία της Γυάρου του 21ου αιώνα είναι λοιπόν μια συνεχής διαμάχη ανάμεσα στις επενδυτικές πιέσεις που αντίκεινται στο καθεστώς προστασίας, και στα θεσμικά αντίβαρα του κράτους και της κοινωνίας των πολιτών”, όπως σωστά επισημαίνουν οι δύο παραπάνω φορείς στην επιστολή τους.

Και όλα αυτά παρά το γεγονός ότι στην ‘Γιορτή της Δημοκρατίας‘ στο Προεδρικό Μέγαρο, στις 24-7-2025, ο πρωθυπουργός διαβεβαίωνε τον πρόεδρο του Συνδέσμου μας ότι ‘στη Γυάρο τίποτε δεν θα γίνει χωρίς τη συναίνεσή σας’ (!)

Δύο σχεδόν χρόνια μετά δεν έχει γίνει ούτε το ελάχιστο έργο στερέωσης των επικίνδυνων τμημάτων των κτηρίων των φυλακών. Το μόνο για το οποίο ενδιαφέρεται η σημερινή κυβέρνηση είναι μετατρέψει το νησί σε ένα απέραντο πάρκο ανεμογεννητριών, στην υπηρεσία συγκεκριμένων συμφερόντων.

Σε αντίθεση με τον πολύφερνο αυτόν ‘διαγωνισμό ιδεών΄ για το θανατονήσι της Γυάρου, 52 χρόνια μετά την κατάρρευση της χούντας, η Ελληνική Πολιτεία σεβόμενη τους χιλιάδες συμπατριώτες μας που μαρτύρησαν στο θανατονήσι, όπως είχαμε ζητήσει και με την από 19 – 8 – 2024 αναπάντητη ακόμα επιστολή μας προς την κ. Μενδώνη, έχει χρέος να προχωρήσει:

α) στην προστασία του συνόλου της Γυάρου, διαγράφοντας κάθε σκέψη τουριστικής ή επιχειρηματικής εκμετάλλευσης του νησιού, με την κατάργηση της Υπουργικής Απόφασης αποχαρακτηρισμού του νησιού, (Φ.Ε.Κ 182/Α.Α.Π./21.07.2011), με την οποία συρρικνώθηκε η ιστορική του υπόσταση στα απομεινάρια των φυλακών, που κινδυνεύουν να καταρρεύσουν εντελώς, αντί να γίνουν επισκέψιμοι χώροι –

β) στην υλοποίηση, το ταχύτερο δυνατόν, των έργων που δρομολογήθηκαν το 2001 με ταυτόσημες Αποφάσεις των υπουργών Αιγαίου και Πολιτισμού (ΦΕΚ 722/2001, ΦΕΚ 1680/Β/2001) – λαμβάνοντας υπόψη ότι τις μελέτες των έργων αυτών ενέκρινε το Κεντρικό Συμβούλιο Νεοτέρων Μνημείων και την Α’ φάση τους παρέλαβε και πλήρωσε το Κράτος, αλλά δεν υλοποιήθηκαν ποτέ λόγω πολιτικών σκοπιμότητων.

Δεν είναι αρμοδιότητα κανενός ιδιωτικού φορέα να αντικαταστήσει το κράτος.

52 χρόνια μετά, δεν πρόκειται να συναινέσουμε στη μετατροπή της Γυάρου σε πεδίο εφαρμογής των “ιδεών”- επενδυτικών σχεδίων επιχειρηματικών κύκλων.

Αθήνα 31-3-2026

(*) Το ΤΕΕ με την Α88/Σ30/2024 απόφαση της Διοικούσας Επιτροπής του αποσύρθηκε από την διαδικασία του διαγωνισμού και τάχθηκε υπέρ της αποκατάστασης της ιστορικής μνήμης του νησιού ως τόπου εξορίας, με την ανάδειξη του ιστορικού χαρακτήρα της Γυάρου.