Μπορεί να έχουν περάσει πάνω απο 7 δεκαετίες από τότε που τελείωσε η γερμανική κατοχή στη χώρα μας και οι περισσότεροι από εμάς να έχουμε μία σχεδόν νεφελλώδη εικόνα για το εύρος των ζημιών που υπέστη η ελληνική οικονομία, αλλά ευτυχώς στις βιβλιοθήκες και στα αρχεία, υπάρχουν ντοκουμέντα.
Πρόκειται για κείμενα επίσημων φορέων, όπως π.χ. της Τραπέζης της Ελλάδος, αλλά και των εκθέσεων των διοικητών της κεντρικής τραπέζης. Επίσης υπάρχουν στα αρχεία μελέτες υπηρεσιακών παραγόντων που χρησιμοποιήθηκαν ως πυλώνες για τη διαμόρφωση των κειμένων, βάσει των οποίων συντάχθηκαν οι μελέτες από τις τότε ελληνικές κυβερνήσεις, προκειμένου να διεκδικήσουν τις αποζημιώσεις και τις επανορθώσεις από τη γερμανική κατοχή.
Πολλές φορές το να προσπαθήσει κανείς να παρέμβει στη γλώσσα και στον τρόπο έκφρασης των κειμένων του παρελθόντος, άθελα-τις περισσότερες φορές-αλλιώνει τόσο το ύφος του συντάκτη όσο και το περιεχόμενο του κειμένου.
Στα πλαίσια της έρευνας για τις ζημιές που υπέστη η Ελλάδα, εντοπίσαμε δύο κείμενα: το ένα της Τραπέζης της Ελλάδος. Δημοσιεύτηκε το 1955 με συγγραφέα τον Ηλία Βενέζη και πρόλογο του Ξενοφώντα Ζολώτα. Στο κείμενο αυτό, γίνεται μία πλήρης απαρίθμηση των εξόδων κατοχής και των πιστώσεων «προς τας κυβερνήσεις Γερμανίας και Ιταλίας». Επίσης, με αναλυτικό και διεξοδικό τρόπο θίγει και ένα άγνωστο για τους περισσότερους θέμα. Πρόκειται για το Clearing Γερμανίας, μέσω του οποίου καταληστεύθη η Ελλάδα.
Το άλλο κείμενο έχει συντάκτη τον Δ. Μαγκριώτη και καταγράφει μία προς μία τις ολέθριες επιπτώσεις της ξένης κατοχής σε όλους τους κλάδους της ελληνικής οικονομίας. Η ποσοτική προσέγγιση του θέματος και κυρίως οι παραπομπές και οι υποσημειώσεις, καθιστούν το κείμενο αυτό μοναδικό.
Κείμενο της Τραπέζης της Ελλάδος
«Ιδού επίσης οι αριθμοί που εκφράζουν τα έξοδα κατοχής και τας πιστώσεις που κατέβαλε η Ελλάς, μέσω της Τράπεζης της Ελλάδος στους κατακτητάς της.
ΕΞΟΔΑ ΚΑΤΟΧΗΣ ΚΑΙ ΠΙΣΤΩΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΑΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΙΤΑΛΙΑΣ, ΥΠΟΛΟΓΙΖΟΜΕΝΑΙ ΕΙΣ ΧΡΥΣΑΣ ΛΙΡΑΣ ΑΓΓΛΙΑΣ, ΕΠΙ ΤΗ ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ ΜΕΣΗΣ ΜΗΝΙΑΙΑΣ ΤΙΜΗΣ ΧΡΥΣΗΣ ΛΙΡΑΣ ΕΙΣ ΤΟ ΧΡΗΜΑΤΗΣΤΗΡΙΟΝ ΑΘΗΝΩΝ.
ΕΞΟΔΑ ΚΑΤΟΧΗΣ ΣΕ ΔΡΑΧΜΕΣ ΣΕ ΧΡΥΣΕΣ ΛΙΡΕΣ
Α.ΓΕΡΜΑΝΙΑ 87.747.791.120.000 2.002.663
Β.ΙΤΑΛΙΑ 63.425.551.480 1.378.338
ΣΥΝΟΛΟ (87.811.216.671.480.) 3.381.001
ΠΙΣΤΩΣΕΙΣ
Α.ΓΕΡΜΑΝΙΑ 1.530.033.302.528.819 3.670.610
Β.ΙΤΑΛΙΑ 157.053.637.000 835.616
ΣΥΝΟΛΟ 1.530.190.356.165.819 4.506.226
ΣΥΝΟΛΟ ΚΑΤΑΒΟΛΩΝ
ΓΕΡΜΑΝΙΑ 1.617.781.093.648.819 5.673.273
ΙΤΑΛΙΑ 220.479.188.480 7.887.227
1.618.001.572.837.229 7.887.227
Ιδού και οι αριθμοί του Clearing Γερμανίας μέσω του οποίου καταληστεύθη η Ελλάδα.
CLEARING ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ
Συμφώνως προς την παρά την Τράπεζα της Ελλάδος κίνηση του Ελληνο-Γερμανικού Clearing, ο λογαριασμός αυτού ενεφάνιζε την 31/12/40
Ενεργητικόν υπέρ της Ελλάδας υπόλοιπον … RM 5.569.627-
ΕΞΑΓΩΓΕΣ
Το υπόλοιπον τούτο επηυξήθη κατά τα πραγματοποιηθέντα εμβάσματα εκ Γερμανίας
Από 1/1/41- τέλος 1944
Εις κάλυψιν αξίας εξαχθέντων ελληνικών εμπορευμάτων RM 225.118.146
Τον διακανονισμόν οικονομικών αναγκών RM 112.048.557
3/7 τιμολογ. Αξίας εισχαθέντων γερμανικών εμπορευμάτων RM 27.000.000
ΣΥΝΟΛΟ RM 394.166.703-RM 399.736.300
ΕΙΣΑΓΩΓΕΣ
Εξ΄άλλου το ποσόν τούτο μειούται κατά τα πραγματοποιηθέντα εμβάσματα εξ΄Ελλάδος εις Γερμανίαν.
Από 1/1/41-τέλους 1944
Εις διακανονισμον της αξίας εισαχθέντων γερ.εμπορευμάτων RM 564.100.140
Εις διακανονισμόν οικονομικών αναγκών RM 67.901.726
Εις διακανονισμόν αξίας εισαχθέντος χρυσού RM 31.929.445
RM 663.93`.311
Παθητικόν υπόλοιπον εις βάρος της Ελλάδας τέλος έτους 1944 RM 264.194.981
Μετά την απελευθέρωσιν, απόφασις του υπουργού των οικονομικών υπ’αριθμών 69884/17.4.45 συνέστησε μιαν επιτροπήν δια να εκκαθαρίση τους λογαριαμούς του Clearing Γερμανίας από τα ποσά τα οποία έπρεπε να αναγνωρισθώσιν υπέρ της Ελλάδος και με τα οποία κακώς την είχον επιβαρύνει οι Γερμανοί κατά τη κατοχήν. Σύμφωνα με την έρευναν της επιτροπής αυτής, τω ανωτέρω παθητικόν υπόλοιπον εις βάρος της Ελλάδος εκ RM 264.194.981 δεν απεικόνιζε ούτε κατά προσέγγισιν την πραγματικότητα, όταν ελήφθη υπ’όψιν, καθώς εσημειώσαμεν εις το σχετικόν κεφάλαιον, ότι τα εισαγόμενα από την Γερμανίαν εμπορεύματα τα ηνάλωναν, κατά μέγα μέρος, αι γερμανικαί στρατιωτικαί αρχαί, επίσης ότι μέγα μέρος ελληνικών εμπορευμάτων εξήχθη άνευ της μεσολαβήσεως του Clearing, ότι καμμία αναλογία δεν υπήρχε εις τας τιμάς των ανταλλασσομένων εμπορευμάτων εν σχέσει προς τας τιμάς της προπολεμικής περιόδου.
Ούτω πρέπει να αναγνωρισθούν υπέρ της Ελλάδος:
Εκ των πραγματοποιηθεισών εισαγωγών εκ RM 564.100.140 υπολογίζεται, βάσει ενδείξεων και πληροφοριών, η αξία των παρά Γερμανικών Αρχών αναλωθέντων εμπορευμάτων εις ποσόν RM. 264.098.724 εξ ού, εκπιπτομένου του παρά των γερμανικών Αρχών διά την αιτία. ταύτη. κατατεθέντος ποσού RM 27.000.000 απομένει ποσόν RM 219.098.724.
Ενεργηθέντα εμβάσματα της εταιρείας Ελλατούρκ, διά τα οποία ουδεμία έλαβε χώραν εισαγωγή RM 48.178.349
Ενεργηθέντα εμβάσματα είς κάλυψιν της αξίας του χρυσού
RM 31.929.445
Εις μεταφοράν RM 299.206.518- εκ μεταφοράς RM 299.206.518
Ενώ αι τιμαί των εισαγομένων εσημείωσαν αύξησιν 300% εν συγκρίσει προς τας προπολεμικάς τιμάς, αι τιμαί των εξαχθέντων ελληνικών, δι’άλλα δε ουδεμία ή μηδαμινή τοιαύτη. Η εκ της προσαρμογής των τιμών των εξαχθέντων ελληνικών εμπορευμάτων, είς το επίπεδόν της διά τα γερμανικά εμπορεύματα σημειωθήσεις αυξήσεως, διαφορά ανέρχεται επί συνόλου εξαγωγών RM 255.118.146 εις
RM 374.358.554
Αξία εξαχθέντων παρά των στρατιωτικών Αρχών εμπορευμάτων, άνευ τηρήσεως των συν/κών διατυπώσεων. Πασίγνωστον τυγχάνει ότι τοιαύται εξαγωγαί ενηργήθησαν εις ευρείαν κλίμακα. Πλήν ελλείψει στοιχείων υπολογίζεται μόνον η αξία, βάσει των προπολεμικών τιμών επηυξημένων κατά 300% των εν τη προς το Υπουργείον Οικονομικών εκθέσει του Οικονομικού Επιθεωρητού Μακρυνικόλα υπ’αριθ.47/14-4-45 αναφερομένων εμπορευμάτων εκ RM 356.956.600
Εις μεταφοράν RM 836.566.772- εκ μεταφοράς RM 836.566.772
Σύνολον RM 1.193.523.372
Αιφαιρουμένου εκ του ανωτέρω ποσού του παθητικού εις βάρος της Ελλάδος υπολοίπου εκ . . . . RM 264.194.981
Απομένει ενεργητικόν υπέρ της Ελλάδος . RM 929.328.391
Κειμενο Μαγκριώτη
Η καταστροφή της εθνικής οικονομίας της Ελλάδος
1ον ) Της Γεωργικής οικονομίας
Αι συνέπειαι εκ της τετραετούς εχθρικής κατοχής επί της γεωργικής οικονομίας της χώρας μας υπήρξαν καταστρεπτικαί. Εν πρώτοις θα πρέπη να σημειωθή, ότι τμήματα της Ελλάδος εκ των πλουσιωτέρων, ως η Ανατολική Μακεδονία, η Δυτική Θράκη και αι Ιόνιοι νήσοι, απεσπάθησαν από την Ελληνικήν οικονομίαν, περιήλθον δε αι μέν δύο πρώται είς τους Βούλγαρους, αι δε Ιόνιοι Νήσοι είς τους Ιταλούς. Η αποκοπή εδαφών τοιαύτης ζωτικής σημασίας δια την χώραν μας, είχεν ως αναγκαίαν συνέπειαν την αποστέρησιν δία ……την κατανάλωσιν βασικών προϊόντων, τα οποία είτε ως μέσα διατροφής είτε ως πηγαί εισοδήματος, προωρίζοντο κατά το μέγιστον μέρος δία ……..την συντήρησιν του πληθυσμού του ευρισκομένου εις την λοιπήν Ελλάδα, εις τον οποίο προσετέθη και σημαντικός αριθμός προσφύγων ο οποίος κατέφυγεν εξ Ανατολικής Μακεδονίας και Δυτικής Θράκης εις το υπόλοιπον τμήμα της Ελλάδος. Αλλά εκτός της αποσπάσεως εδαφών, άλλοι λόγοι δία …….τους οποίους η παραγωγή των γεωργικών προϊόντων εμειώθη σημαντικώς διαρκούσης της κατοχής, ήσαν και οι εξής :
α)Διαρπαγή της παραγωγής είτε άμεσως από τα στρατεύματα κατοχής είτε κατά τρόπον έμμεσον, ήτοι δία…….. μέτρων δεσμεύσεως ή συγκεντρώσεως των προϊόντων.
β)Δίωξις των πληθυσμών της υπαίθρου, ένεκα της οποίας μεγάλος αριθμός εκ του αγροτικού πληθυσμού συνέρρευσεν εις τας πόλεις.
γ) Καταστροφή ή αφαίρεσις υπό των εισβολέων των γεωργικών μηχανών – τρακτέρ κλπ. Και των αροτριώντων κτηνών.
δ) Έλλειψις λόγω μη εισαγωγής και πλήρους σχεδόν διακοπής της παραγωγής χημικών προϊόντων και λιπασμάτων και γεωργικών φαρμάκων και ε) τέλος η κατ’ ουσίαν διακοπή της επικοινωνίας μεταξύ των διαφόρων μερών της Ελλάδος.
Η συνεπεία των ανωτέρω λόγων μείωσις της παραγωγής, αφορά όλα ανεξαιρέτως τα γεωργικά προϊόντα, υπολογίζεται δε ότι ανήλθεν εις ποσοστόν 60% επί της προπολεμικής ετήσιας παραγωγής(17).
Ειδικώτερον, υπολογίζεται ότι η παραγωγή σίτου(18)εις την Ελλάδα, εκτός της Ανατολικής Μακεδονίας και Δυτικής Θράκης περιωρίσθη κατά την κατοχήν εις 390.000 περίπου τόννους κατά μέσον όρον ετησίως, έναντι 668.000 προπολεμικής παραγωγής της ίδιας γεωγραφικής εκτάσεως και έναντι 840.000 τόννων περίπου προπολεμικής παραγωγής ολοκλήρου της Ελλάδος (μέσος όρος 1936- 1939 ).
Η παραγωγή καπνού περιωρίσθη εις 3.900 τόννους κατά το έτος 1942 και περίπου εις 900 τόννους ετησίως κατά τα έτη 1943 και 1944. Η μείωσις αυτή, οφείλεται πλήν των ανωτέρω αναφερομένων γενικών λόγων και εις το γεγονός, ότι εκτεταμέναι γεωργικαί περιφέρειαι, αίτινες εκαλλιεργούντο διά καπνού είτε εγκατελείφθησαν ακαλλιέργητοι είτε εσπάρησαν δι’ έτερων προϊόντων.
Η παραγωγή σταφίδος περιωρίσθη εις 98.000 τόννους το 1941, εις 69.000 τόννους το 1942, εις 62.000 τόννους το 1943 και 59.000 τόννους το 1944. Η μείωσις οφείλεται κυρίως εις την καταστροφήν κατά την κατοχήν μεγάλου μέρους των αμπέλων, ήτις υπολογίζεται εις 20 – 25 %.
Η παραγωγή ελαιολάδου εμειώθη εις 89.000 τόννους το 1941 και εις 83.000 τόννους κατά τα έτη 1942 και 1943.
Η παραγωγή βάμβακος δια τους αυτούς ως και διά τα λοιπά προϊόντα λόγους, εμειώθη κατά το πρώτον κατοχικόν έτος 1941 εις 19.500 τόννους, κατά δε τα έτη 1942 και 1943 εις 5000 τόννους περίπου ετησίως.
Τοιαύτη ήτο η μείωσις της γεωργικής μας οικονομίας κατά το διάστημα της τετραετούς κατοχής. Δεδομένου δε ότι η Ελλάς δεν ήτο ούτε προπολεμικώς χώρα αυτάρκης, η δε αντιμετώπισις των αναγκών της εις είδη πρώτης ανάγκης εξηρτάτο κυρίως από τάς εκ του εξωτερικού εισαγωγάς, είναι εύκολον να αντιληφθή τίς, μέχρι ποίου σημείου αθλιότητος είχε κατέλθει το βιωτικόν επίπεδον του Ελληνικού λαού, συνεπεία του πολέμου και της κατοχής, όποτε υπήρχε σχεδόν παντελής έλλειψις ειδών συντηρήσεως.
2ον) Καταστροφή του δασικού πλούτου
Η εχθρική κατοχή έφερε σημαντικωτάτην καταστροφήν του δασικού πλούτου της χώρας, συνεπεία της ληστρικής …………….εκμεταλλεύςεως των δασών υπό των επιδρομέων και της ενεργείας αποξυλωτικών υλοτομιών.
Κατά τους υπολογισμούς της αρμοδίας υπηρεσίας Δασών του Υπουργείου Γεωργίας, κατεστράφησαν κατά την κατοχήν αι κάτωθι δασικαί εκτάσεις:
Δάση πεύκης παραλίας 45 % του συνόλου, ήτοι εκτάρια 189.000
Ελάτης 20 % 45.730
Μαύρης πεύκης 20% 17.750
Καστανιάς 20% 5.760
Οξυάς 5% 9.650
Φυλλοβόλων δρυών 23% 154.100
Αειφύλλων πλατυφύλλων 20% 57.793
Σύνολον εκτάρια 479.493
Εις την ως άνω έκτασιν των 479.493 εκταρίων δασών, υλοτομήθη ολόκληρον το ξυλώδες κεφάλαιον και έμεινε ξυλώδης όγκος ο οποίος υπολογίζεται εις 22 εκατομμύρια κυβικά μ. Ξυλείαν. Ολόκληρον το τεχνικόν ξύλον και το ήμισυ της καυσίμου ξυλείας, υπολογίζεται ότι διετέθη διά τας ανάγκας των στρατευμάτων κατοχής.
Κατά την διάρκειαν της εχθρικής κατοχής, είχον επιταχθή 15 ελληνικά εργοστάσια βιομηχανοποιήσεως ρητίνης, τα οποία εβιομηχανοποιούν προπολεμικώς 25.000 τόννους ρητίνης ετησίως. Η βιομηχανοποιηθείσα κατά την κατοχήν ρητίνη, υπολογίζεται εις το ήμισυ της προπολεμικής τοιαύτης.
3ον) Κτηνοτροφία(19)
Εις την Ελληνικήν οικονομίαν ο κλάδος ούτος της παραγωγής κατέχει πρωτεύουσαν θέσιν και σημασίαν.
Αι ζημιαί αι προξενηθείσαι εκ της εχθρικής κατοχής εις τον κτηνοτροφικόν πλούτον της χώρας, ήσαν σημαντικώταται. Κατά τους γενομένους υπολογισμούς, αι ζημίαι φθάνουν σχεδόν τα 50%. Οφείλονται δε κυρίως εις διαρπαγάς των στρατευμάτων κατοχής, εις έλλειψιν συντηρήσεως λόγω των πολεμικών συνθηκών (σπάνις ζωοτροφιών, εγκατάλειψις βοσκών κλπ.) εις αθρόαν σφαγήν μεγάλου μέρους των υπαρχόντων ζώων, λόγω του συνεπεία του πολέμου ενσκήψαντος εις την χώραν λιμού, τέλος εις την πλήρην και ουσιαστικήν διακοπήν των εισαγωγών εκ του εξωτερικού και εις το σταμάτημα της αναπαραγωγής.
Προς πληρεστέραν κατατόπισιν περί της επελθούσης φθοράς εις την κτηνοτροφίαν της χώρας μας, παρατίθεται πίναξ …..(20)……
Παραστατικός του κτηνοτροφικού πλούτου της χώρας κατά κατηγορίας ζώων κατά τα έτη 1938 και 1944.
ΠΙΝΑΞ
Εμφαίνων τον κτηνοτροφικόν πλούτον της χώρας
(εις χιλιάδας)(21)
Είδος Ζώων 1938 1944 Ποσοστόν Ελλατώσεως
1.Μικρά Ζώα
Πρόβατα 8.138,7 4.069,4 50%
Αίγες 4.328,2 2.178 50%
Χοίροι 429,7 86 80%
2.Ζώα έλξεως και φόρτου
Βόες 967,3 387 60%
Βούβαλοι 87,3 47 54%
Ίπποι 363,2 145,3 60%
Ημίονοι 183,6 73,4 60%
Όνοι 404,4 202,2 54%
3.Πτηνοτροφία
Όρνιθες, πουλερικά κλπ 11.944,5 5.972,3 50%
4ον) Αλιεία
Ο κλάδος ούτος της παραγωγής ευρίσκετο και προπολεμικώς εν Ελλάδι εις καθυστέρησιν. Η θέσις της Ελλάδος εις την διεθνή ιχθυοπραγωγήν ήτο μηδαμινή, παρά το γεγονός του θαλασσίου χαρακτήρος της, εκ του οποίου θα ήτο δυνατόν κατ’αρχήν να θεωρηθή ότι υφίστανται σχετικώς ευνοϊκαί συνθήκαι δια την ανάπτυξιν της αλιείας.
Το μέγεθος της ιχθυοπαραγωγής εν Ελλάδι, κατά την προπολεμικήν περίοδον ανήρχετο εις πενιχρά ποσά, ήτοι 23 έως 25.000 τόννοι ετησίως, τα οποία εκάλυπτον το ήμισυ ή και ακόμη ολιγώτερον των αναγκών του πληθυσμού. Η αλιεία εγίνετο με αλιευτικά σκάφη μέσης κατηγορίας μηχανοκίνητου τύπου μηχανότρατες και <<γρί – γρί >>, των οποίων ο αριθμός ανήρχετο εις 500. Πλήν τούτων, διά την μικράν παράκτιον αλιείαν εχρησιμοποιούντο και μικρά σκάφη, κωπηλατά και ιστιοφόρα ανερχόμενα εις 2.500.
Εκ της ετησίας παραγωγής 23-25.000 τόννων ιχθυηρών, το ¼ τουλάχιστον προήρχετο εκ της αλιείας ιχθυοτροφείων και λιμνών . Το σύνολον των απασχολουμένων εις τον κλάδον τούτον της παραγωγής επαγγελματιών, ανήρχετο εις 20.000 περίπου.
Η δυσμενής αύτη θέσις της ελληνικής αλιείας εχειροτέρευσεν ακόμη περισσότερον, κατά την διάρκειαν της πολεμικής περιόδου και της κατοχής.
Αλιευτικαί περιφέριειαι του μεγαλυτέρου μέρους των ελληνικών ακτών απεκλείθησαν δια την αλιείαν ένεκα στρατιωτικών λόγων. Η νυκτερινή αλιεία απηγορεύθη, τα πλείστα δε των αλιευτικών σκαφών ηχρηστεύθησαν και λόγω επιτάξεως, αλλά και λόγω καταστροφής, συνεπεία αμέσων πολεμικών ενεργειών και ελλείψεως συντηρήσεως. Προς τούτοις τα αλιευτικά εργαλεία δυσκόλως ή δεν ανενεούντο διόλου. Διά τον λόγον τούτον ενετάθη η αλιεία δι’ εκκρηκτικών υλών, την οποία όχι μόνο ηνείχοντο, αλλά και υπεβοηθούν τα στρατεύματα κατοχής, εφ’όσον εκαρπούντο το μεγαλύτερον μέρος του αλιεύματος.
Η μηχανοκίνητος αλιεία περιωρίσθη εις το ελάχιστον. Μόνον δε η παράκτιος εγίνετο εντατικώς, χωρίς όμως να επαρκή εις την κάλυψιν των αναγκών του πληθυσμού, λόγω της ελάχιστης αποδόσεώς της. Ομοίως ενετάθη η αλιεία των εσωτερικών υδάτων, λιμνών, λιμνοθαλασών καίτοι η εκμετάλλευσις των εθεωρήθη εκ των αποτελεσμάτων ως αυτόχρημα <<ληστρική>>.
Κατά την περίοδον της κατοχής η ιχθυοπαραγωγή κατήλθεν εις το ¼ της προπολεμικής τοιαύτης.
5ον)Βιομηχανική παραγωγή (22)
Κατά τα τελευταία πρό του πολέμου έτη η βιομηχανία είχεν αποβή ένας εκ των σηματικώτερων παραγωγικών κλάδων της οικονομίας μας. Κατά το έτος 1939, η ελληνική βιομηχανία επραγματοποίησε την ανωτάτην αυτής ποσοτικήν απόδοσιν. Ο σχετικός δείκτης της βιομηχανικής αποδόσεως που κατηρτίζετο υπό του Α.Σ.Ο. ανήλθε κατά το έτος τούτο εις 179 (βάσις 1928-100). Η εγχώριος βιομηχανία εκάλυπτε προπολεμικώς το μεγαλύτερο τμήμα των αναγκών του πληθυσμού εις τελικά προϊόντα. Η δε αξία της βιομηχανικής παραγωγής του 1939 υπελογίσθη εις δρχ.14.112,17 εκατομ.
Συμφώνως πρός τα μη δημοσιευθέντα εισέτι στοιχεία της απογραφής του έτους 1940 (της Γεν.Στατιστικής Υπηρεσίας της Ελλάδος) εις τάς πόλεις της Ελλάδος τάς άνω των 10.000 κατοίκων ήσαν εγκατεστημένα 33.423 βιομηχανικά καταστήματα και απησχόλουν προσωπικόν 214.295 ατόμων. Διέθετον συνολικώς 25.587 κινητηρίους μηχανάς, δυνάμεως 351.644 ίππων εκ των οποίων αι 23.911 ηλεκτροκίνητοι ,αι 1.111 πετρελαιοκίνητοι, αι 200 ατμοκίνητοι και αι λοιπαί δι ‘ άλλων κινητήριων δυνάμεων.
Η εχθρική κατοχή ανέστειλεν ουσιαστικώς την βιομηχανικήν δράσιν και πρόοδον της χώρας μας. Οι επιδρομείς από της πρώτης στιγμής προέβησαν εις επιτάξεις εργοστασίων, ως και πρώτων υλών και καυσίμων. Ο ανεφοδιασμός εξ άλλου εις πρώτας ύλας και καύσιμα των βιομηχανιών, ο οποίος υπό ομαλάς συνθήκας ενηργειτο κυρίως εκ του εξωτερικού, είχε σχεδόν καταστή αδύνατος. Αλλά και η προμήθεια πρώτων υλών εκ της εσωτερικής αγοράς, δι’όσας βιομηχανίας εχρησιμοποιούν τοιαύτας, απέβη εξαιρετικώς δύσκολος, αφ’ενός μεν λόγω της μειώσεως της παραγωγής αυτών και αφ’ετέρου λόγω των αλλεπαλλήλων δεσμεύσεων εκ μέρους των αρχών κατοχής. Η χορήγησις ηλεκτρικού ρεύματος εγίνετο κατά προτίμησιν εις τας βιομηχανικάς επιχειρήσεις εκείνας, αι οποίαι ελειτούργησαν διά λογαριασμό των επιδρομέων.Υπό τας εξαιρετικώς δυσμενείς αυτάς συνθήκας, η βιομηχανική παραγωγή της χώρας κατήλθε ποσοτικώς κατά την περίοδον 1941-1944 εις επίπεδα χαμηλότατα, που αντιπροσωπεύουν ελάχιστον μόνον ποσοστόν της προπολεμικής παραγωγής και του έτους 1939.
6ον )Μεταλλεία……….. (23)
Σοβαραί υπήρξαν και αι καταστροφαί που έγιναν εις τα μεταλλεία της χώρας μας, ως επίσης και η ελάττωσις της παραγωγής αυτών.
Αι εγκαταστάσεις κατεστράφησαν υπό των εχθρών δι’αντίποινα σαμποτάζ ή υπό των ανταρτών, δια να μη χρησιμοποιηθή η παραγωγή των μεταλλείων δια την πολεμικήν προσπάθειαν του Άξονος.
Η συνολική εξόρυξις μεταλλευμάτων έπεσε βαθμιαίως από το 6% εις το 2% της προπολεμικής, τελικώς δέ εξεμηδενίσθη.
Η εξόρυξις και η εξαγωγή των μεταλλευμάτων (εις τόννους)
Μεταλλεύματα 1939 1940 Ποσοστόν 1941 Ποσοστόν 1942 Ποσοστόν
Σίδηρος 233.524 26.477 11,0% – – – –
Μαγγάνιον 1.414 1.107 79,0% 92 6,50% 499 36%
Νικέλιον 60.124 22.560 38,0% 3.494 6,00% – –
Χρώμιον 50.360 33.118 66,0% 31.602 62,00% 16.084 –
Μαγνησίτης 52.226 101.883 195,0% 3.783 7,00% – –
Μαγνήσιον 32.509 24.102 74,0% 3.250 10,00% – –
Πυρίτιον 181.975 18.744 10,0% 30 0,02% – –
Βωξίτης 178.811 1.000 0,6% 5.923 3,00% – –
Σμύρις 11.708 3.094 26,0% 596 5,00% – –
Σύνολον 802.650 233.085 29,0% 48.770 6,00% 16.583 –
7ον ) Εμπόριον
Α’) Περιορισμοί του εισαγωγικού εμπορίου – Αι ληστρικαί Εταιρίαι Degriges Sacig
Κατά την διάρκειαν της κατοχής το εισαγωγικόν εμπόριον περιωρίσθη εις την εισαγωγήν μάλλον δευτερευούσης σημασίας εμπορευμάτων, τα οποία προήρχοντο κυρίως εκ των χωρών των επιδρομέων και ιδία μέσω των ξένων εμπορικών οργανώσεων Degriges και Sacig που ιδρύθησαν υπό των Γερμανοϊταλών. Αντιστοίχως εξαγωγαί εγένοντο επίσης πρός τας αυτάς χώρας, αλλά ζωτικωτάτης σημασίας ελληνικών προϊόντων. Οι επιδρομείς κατά την διεξαγωγήν του εμπορίου τούτου, απέβλεπον αποκλειστικώς εις την ικανοποιήσιν των αναγκών των, αδιαφορούντες τελείως δια την ελληνικήν οικονομίαν και τον ελληνικόν πληθυσμόν.
Β’) Ίδρυσις και αρμοδιότητες της Ντεγκρίγκες (Degriges) και Sacig. Υποκατάστασις των εις τα κυριαρχικά δικαιώματα του Κράτους
Η Ελληνογερμανική Εταιρεία <<Ντεγκρίγκες>>(24) ιδρύθη με διαφόρους αρμοδιότητας και κυρίως πρός κάρπωσιν της διαφοράς των τιμών α) διά του περιορισμού των διά την Γερμανίαν εξαγομένων προϊόντων β) διά εκ της διαφοράς τοιαύτης μερικήν κάλυψιν των δαπανών κατοχής.
Διά νεωτέρας διακοινώσεως(25) του ειδικού εντεταλμένου του Ράϊχ (Νοϋμπάχερ), ωρίσθη ότι η Degriges θα έχη το δικαίωμα του καθορισμού και της εισπράξεως του υπερτιμήματος διά τα εκ Γερμανίας εισερχόμενα εμπορεύματα, συμφώνως πρός τας κατευθυντηρίους γραμμάς μιάς τριμελούς επιτροπής (Γερμανό –Ιταλό –Ελληνικής).
Εκ των ανωτέρω λίαν συνοπτικώς σημειουμένων, προκύπτει ότι διά του δικαιώματος το οποίον παρεχωρήθη εις την Ντεγκρίγκες, τουτέστι με την επιβολήν εισφοράς επί των εισαγομένων εμπορευμάτων πρός εξίσωσιν της διαφοράς, μεταξύ της επισήμου τιμής του Μάρκου (60 δραχμών) και της πραγματικής αξίας της δραχμής εις το εσωτερικόν, η Εταιρεία αυτή αναμφισβήτως είχεν οικειοποιηθή αρμοδιότητας που άνηκον εις το κράτος.
Ουσιαστικώς δε ήσκει την αρμοδιότητα ταύτην ο Γερμανός εκπρόσωπος (26), ο οποίος διηύθυνε τας εργασίας της Εταιρίας κατά τρόπον ανεξέλεγκτον, έχων αποφασιστικήν γνώμην εφ’όλων των ζητημάτων.
Είναι αναμφισβήτητον ότι η δράσις της Εταιρίας ταύτης ήτο λίαν επιβλαβής εις την δημόσιαν και ιδιωτικήν οικονομίαν, αφ’ ενός μέν διότι δι’αυτής εγίνετο παρέμβασις εις τα κυριαρχικά δικαιώματα του Κράτους, το οποίο ούτω απεξενούτο του δικαιώματός του να ρυθμίζη τας εισαγωγάς και εξαγωγάς των εμπορευμάτων και αφ’ετέρου να εισπράττη τα εισαγωγικά τέλη επ’αυτών, (άτινα διά της μεθόδου των <<εισφορών>> εκαρπούτο ή διέθετε κατά το δοκούν η εν λόγω Εταιρία).
Πλήν των άλλων δυσμενών συνεπειών διά την οικονομίαν της χώρας , διά της Degriges επετυγχάνετο η εισαγωγή εις Ελλάδα δευτερευούσης σημασίας ή και αχρήστων εμπορευμάτων δια την εποχήν εκείνην, ενώ αφ’ετέρου επεδιώκετο η εξαγωγή πολυτίμων διά την χώραν προϊόντων. Τα αυτά ισχύουν και διά την συσταθείσαν υπό των Ιταλών Εταιρίαν SACIG διά τα εξ’ Ιταλίας εισαγόμενα και πρός Ιταλίαν εξαγόμενα εμπορεύματα.
Μετά τον Σεπτέμβριο 1943, η Degriges ανέλαβεν και τας αρμοδιότητας της Sacig.
Η ακριβής έκτασις της επελθούσης διά των Εταιριών τούτων ζημίας εις την Δημοσίαν και την ιδιωτικήν οικονομίαν είναι άγνωστοι, διότι παρά την υποχρέωσιν ήν είχον, όπως ενημερώνουν αύται έστω και εκ των υστέρων το Υπουργείον Εθνικής Οικονομίας, παρέλιπον σκοπίμως να το πράξωσιν.
Γ’) Τρόπος πληρωμής εισαγομένων ή εξαγομένων εμπορευμάτων (clearings). Η διεξαγωγή του εμπορίου μετά των διαφόρων χωρών.
Όσον αφορά τον τρόπον πληρωμής των εισαγομένων η εξαγομένων αγαθών, η απόκτησις και η διάθεσις ελεύθερου συναλλάγματος ήτο αδύνατος (εκτός βεβαίως των εισαγωγών του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, αι οποίαι διεκανονίζοντο με το εκτός της Ελλάδος υπάρχον απόθεμα συναλλάγματος). Ούτω το πλείστον των συναλλαγών είχεν κανονισθή διά της οδού του Κλήρινγκ, κρατικού ή ιδιωτικού. Πράγματι από της καταλήψεως της χώρας, η Γερμανία διεκήρυξεν ότι εθεώρη ότι διετηρείτο εν ισχύϊ πάντοτε η Ελληνογερμανική συμφωνία επί των εμπορικών συμφωνιών και πληρωμών που είχε συνομολογηθή πρό του πολέμου, με την μόνην τροποποίησιν, ότι η τιμή του μάρκου είχεν ορισθή εις 60 δραχμάς.
Εννοείται όμως ότι είχον εκλίπει αι προϋποθέσεις που υφίσταντο κατά τον χρόνον της συνάψεως της συμφωνίας, δεδομένου ότι η εμπορική κίνησις μεταξύ των δύο χωρών ήτο επηρεασμένη από τάς πολεμικάς ανάγκας. Αλλ’ούτε και αι σχετικαί προϋποθέσεις πρός τάς πληρωμάς, εφηρμόθησαν συμφώνως πρός τάς γενομένας συμφωνίας, διότι τεράστιαι ποσότητες εμπορευμάτων πάσης φύσεως, απεκτώντο παρά των διαφόρων αρχών κατοχής,,αντί ευτελούς τιμής και εξήγοντο εκ της χώρας, χωρίς η αξία των να καταχωρήται εις τους οικείους λ)σμούς κλήρινγκ.
Εξ’άλλου αι εμπορικαί συναλλαγαί μεταξύ της Ελλάδος και των υπό Γερμανική κατοχήν χωρών, όπως το Βέλγιον, η Ολλανδία, η Νορβηγία, η Γαλλία και η Γιουγκοσλαβία, είχον επίσης υπαχθή εις το Γερμανικόν Κλήρινγκ.
Η Ιταλία επέβαλε τας συμφωνίας του μηνός του Αυγούστου 1941. Διά τούτων εγκατεστάθη κλήρινγκ ολοκληρωτικών διά τας εμπορικάς συναλλαγάς, μεταξύ των δύο χωρών και άλλας πληρωμάς. Προεβλέπετο εξ’άλλου ότι όμοιαι συμφωνίαι ηδύναντο να καταρτισθούν εις το μέλλον, εκ μέρους της Ιταλίας διά λογαριασμόν της Ελλάδος μετ’άλλων χωρών, εξαιρεσει βεβαίως εκείνων που υπήχθησαν εις το Ελληνογερμανικόν κλήρινγκ.
Συμβάσεις παρόμοιαι συνωμολογήθηκαν με την Ρουμανίαν, την Βουλγαρίαν, την Αλβανίαν, την Δανίαν, την Φιλλανδίαν και την Σουηδίαν, αλλά καμμία εκ των λεγομένων (συμφωνιών) συνθηκών, δεν εφηρμόσθη σοβαρώς, εφ’όσον οι λογαριασμοί των δυνάμεων τούτων πρός την Ιταλίαν δεν ηυνόουν τας ανταλλαγάς μετά της Ελλάδος.
Αι σπάνιαι συναλλαγαί που έγιναν μετά της Ρουμανίας, Βουλγαρίας και της Ουγγαρίας, εκανονίσθησαν είτε δια της οδού του Ελληνογερμανικού κλήρινγκ είτε διά των ιδιωτικών ανταλλαγών, (Εταιρία Ελλατούρκ).
Μετά της Ελβετίας, Ισπανίας Πορτογαλλίας, Κροατίας και της Τουρκίας, αι εμπορικαί συναλλαγαί θεωρητικώς μόνον ήσαν δυναταί, αλλά καμμία συμφωνία δεν κατηρτίσθη με τας τρείς πρώτας. Όσον αφορά την Κροατίαν, μερικαί συμφωνίαι επραγματοποιήθησαν τη βοηθεία του Ελληνογερμανικού κλήρινγκ. Ως πρός την Τουρκίαν αι πραγματοποιηθείσαι διά της Ελλάδος συναλλαγαί, κατηρτίσθησαν επί τη βάσει των ιδιωτικών ανταλλαγών, διότι η συμφωνία του Ελληνοτουρκικού κλήρινγκ η οποία κατηρτίσθη πρό του πολέμου, εθεωρήθη ότι δεν ήτο εν εφαρμογή.
Δ’)Παραβιάσεις του Ελληνογερμανικού κλήρινγκ
Ως και ανωτέρω ελέχθη, οι Γερμανοί παρεβίασαν κατά τον πλέον ασύστολον τρόπον τους κανόνας του ισχύοντος κατ’αυτούς Ελληνο-γερμανικού κλήρινγκ, πρός τον σκοπόν όπως καρπωθούν ωφέλη εις βάρος της οικονομίας της χώρας μας. Ούτω, ενώ εις την πραγματικότητα οι Γερμανοί αφήρεσαν εξ’Ελλάδος εμπορεύματα αξίας 929.000.000 Γερμανικών Μάρκων (ήτοι 46.450.000 χρυσών λιρών)(27), οι σχετικοί λογαριασμοί του Ελληνο-γερμανικού κλήρινγκ ενεφάνιζον την Ελλάδα οφειλέτιδα πρός την Γερμανίαν, ποσού Μάρκων 264.000.000, (ήτοι 200.000 χρυσών λιρών).
Σκοπίμως οι Γερμανοί απέκρυψαν και δεν περιέλαβον εις το ενεργητικόν του λ/σμού: α) Εξαχθέντα καπνά αξίας 124.521.700 μάρκα, β) Κατασχεθέντα εις τας αποθήκας του Τελωνείου Πειραιώς και τας Γενικάς αποθήκας εμπορεύματα του Ελληνικού Γραφείου Ανεφοδιασμού, αξίας 38.480,00 Μάρκων γ) Εξαχθέντα υπό των Γερμ.Στρατ.αρχών εμπορεύματα άνευ τηρήσεως των συναλλαγμ.διατυπώσεων, αξίας 356.956.000 Μάρκων.
Ομοίως από σκοπού δεν υπελόγισαν προσηρμοσμένην εις την αξίαν των εξαχθέντων εις την Γερμανίαν εμπορευμάτων, αλλά ανέγραψαν εις τους λ)σμούς του Ελληνο-Γερμανικού κλήρινγκ μόνον την προπολεμικήν αξίαν αυτών, ενώ αντιστοίχως προσήρμοσαν και υπελόγισαν εις το τριπλούν της προπολεμικής, την αξίαν των εισαχθέντων εκ Γερμανίας εμπορευμάτων, συνεπεία δε της τοιαύτης ενεργείας των, ηλάττωσαν το υπέρ της Ελλάδος ενεργητικόν κατά 400.000.000 Μάρκων περίπου.
ε) Παραθέτωμεν κατωτέρω στατιστικά στοιχεία διά το Εξωτερικόν εμπόριον της χώρας μας, κατά την περίοδον 1941-1943, εξών θα καταφανή η τεραστία ελάττωσις της εκ του εξωτερικού εισαγωγής τροφίμων και πρώτων υλών.
1.Εισαγωγή τροφίμων, πρώτων υλών και βιομηχ.προιόντων κατά τα έτη 1941 -1943 (εις χιλιαδ.μετρικ.τόννους)(28)
Προπολεμικώς 1941 1942 1943
Εισαγ. Εξαγ. Εισαγ. Εξαγ. Εισαγ. Εξαγ. Εισαγ. Εξαγ.
Τροφιμά Εφόδια 718,35 266,10 76,40 36,35 132,00 40,65 152,54 9,46
Βιομηχ.προϊόντα 212,66 25,77 6,38 10,00 21,20 3,90 12,20 8,90
Πρώται ύλαι 1.659,74 798,73 70,90 38,42 115,70 18,40 136,50 14,40
Σύνολον 2.585,75 1090,60 161,68 85,07 268,90 62,95 301,24 32,76
Ποσοστόν τοις % 6% 8% 10% 6% 12% 3%
2.Εισαγωγή ………..ζώντων ζώων (29)
Είδη ζώων Προπολεμικώς 1941 1942 1943
Μεγάλα ζώα (αγελάδες, βόες) κλπ. 65.715 900 34 275
Μικρά ζώα (πρόβατα, αίγες) κλπ. 470.403 1.602 303 1.591
Εκ του ανωτέρου πίνακος προκύπτει ότι η εισαγωγή ζώων κατήλθεν εις 0,05% του προπολεμικού επιπέδου, ήτοι εξεμηδενίσθη.
8ον) Μεταφορικά μέσα
Α’) Ελληνικοί Σιδηρόδρομοι
Ούτοι υπέστησαν μεγάλας καταστροφάς, ιδία κατά την αποχώρησιν των επιδρομέων εξ’ Ελλάδος.
Το σύνολον των υπό του εχθρού προξενηθεισών ζημιών εις τους σιδηρόδρομους της χώρας υπελογίσθη εις το ποσόν των 8.072,4 εκατομμ.προπολεμικών δραχμών , αναλύεται δε ως εξής:
Επιχειρήσεις Ζημίαι
Σ.Ε.Κ. 5.187,6
Σ.Π.Α.Π. 2.172,7
Λοιπά δίκτυα 712,1
8.072,4
Ήτοι αι ζημίαι του σιδηροδρομικού υλικού ανήλθον εις 72.074 δολλάρια του 1938.
Χαρακτηριστικόν των τεραστίων καταστροφών αι οποίαι επροξενήθησαν είναι το γεγονός, ότι ενώ προπολεμικώς η δύναμις του τροχαίου υλικού ανήρχετο εις 7.810 οχήματα, κατά την απελευθέρωσιν είχον απομείνει μόνον 618 οχήματα.
Β’) Αυτοκίνητα
Το αυτοκίνητον ως παράγων αναπτύξεως της Ελληνικής οικονομίας προσέφερεν επίσης προπολεμικώς, όπως και σήμερον, πολυτίμους υπηρεσίας δια τας συγκοινωνιακάς ανάγκας της χώρας, διότι αναπληρώνει εν πολλοίς τας ελλείψεις του σιδηροδρομικού δικτύου.
Απώλειαι αυτοκινήτων κατά την κατοχήν
Ολικαί απώλειαι Μερικαί απώλειαι
Είδος αυτοκινήτων Προπολεμικώς Αριθμός Ποσοστόν Αριθμός Ποσοστόν
Επιβατικά 8.700 5.650 65% 1.525 18%
Φορτηγά 5.900 3.900 60% 1.175 20%
Λεωφορεία 2.600 2.100 80% 250 10%
Κατά την διάρκειαν της κατοχής διηρπάγη ή ηχρηστεύθη το μέγιστον μέρος των εν καλή καταστάσει αυτοκινήτων. Ούτω κατά την απελευθέρωσιν, η χώρα ευρέθη με ασήμαντον μόνον αριθμόν αυτοκινήτων εν κυκλοφορία πεπαλαιωμένων και ακατάλληλων δια την εξυπηρέτησιν των συγκοινωνιακών αναγκών.
Γ’) Εμπορική ναυτιλία
Η Ελληνική εμπορική ναυτιλία η οποία κατείχε προπολεμικώς την δευτέραν θέσιν εις την κατηγορίαν των Tramps και την ένατην από ποσοτικής απόψεως εις την διεθνή ναυτιλιακήν συγκρότησιν, υπέστη τεραστίας καταστροφάς, κατά την διάρκειαν του πολέμου. Υπολογίζονται δε αυταί εις 72% επί της ολικής εις τόννους χωριτηκότητος.
Κατά την έναρξιν του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου η Ελληνική ναυτιλία περιελάμβανε :
Φορτηγά α)π 500 ολικ.χωρητ.τον. 1.766.353
Επιβατηγά α)π 55 ολικ.χωρητ.τον. 49.995
Υπερωκάνεια επιβ. 1 ολικ.χωρητ.τον. 16.990
Ρυμουλκά και δίαφορα μικρά πλοία 21 ολικ.χωρητ.τον. 3.977
Ισιοφόρα μετά ή άνευ βοηθ.μηχ 630 ολικ.χωρητ.τον. 55.160
(άνω των 30 τον.ολικής χωρητικότητος)
Πλην των ανωτέρω περιλαμβάνοντο επίσης και έτερα 1.200 μικρά ιστιοφόρα, μετά βοηθητικής μηχανής ή και χωρίς τοιαύτην.
Η ελληνική εμπορική ναυτιλία απησχόλει προπολεμικώς περί τους 25.000 εργάτας θαλάσσης.
Ολόκληρος η ελληνική ναυτιλία συμμετέσχεν από της αρχής του ευρωπαϊκού πολέμου και καθ’όλην την διάρκειαν αυτού, εις τον υπέρ των ελευθεριών του κόσμου αγώνα και υπέστη κατ’αναλογίαν μεγαλυτέρας καταστροφάς εν συγκρίσει πρός την ναυτιλίαν των άλλων ναυτικών χωρών. Κατά το τέλος του πολέμου ήτοι κατ’ Αύγουστον του 1945, υπολογίζεται ότι είχον περισωθή μόνον 130 πλοία χωρητικότητος 515 περίπου χιλιάδων τόννων.
9ον) Λιμενικά Έργα
Εκ των κατωτέρω παρατιθεμένων στατιστικών στοιχείων προκύπτει το μέγεθος της καταστροφής των λιμένων της χώρας μας. Όλοι σχεδόν οι αξιόλογοι λιμένες της χώρας μας ή κατεστράφησαν ολοσχερώς ή υπέστησαν σημαντικάς ζημίας, πλήν των λιμένων Πατρών και Σύρου.
Αξία των ζημιών εις τα δολλάρια του 1938
Πειραιεύς 4.700.000
Βόλος 1.350.000
Θεσσαλονίκη 1.200.000
Καλάμαι 360.000
Κέρκυρα 300.000
Αλεξανδρούπολις 200.000
Ηράκλειον 200.000
Στυλίς 110.000
Καρλόβασι 100.000
Βαθύ Σάμου 90.000
Ήτοι το σύνολον των ζημιών των λιμενικών εγκαταστάσεων ανήλθεν εις 13.050.000 δολλάρια του 1938.
10ον) Ζημίαι των παραγωγικών έργων …….(30)
Σημαντικότερον μέρος των υδραυλικών έργων της χώρας και ιδίως της Μακεδονίας κατεστράφη υπό των εχθρών. Εις την πεδιάδα της Θεσσαλονίκης, αι καταστροφαί φθάνουν τα 13,2% των έργων, ενώ εις την πεδιάδα Σερρών – Δράμας υπερβαίνουν τα 38,6%.
Αι εις δραχμάς ζημίαι ανέρχονται διά μεν τα έργα της πεδιάδος Θεσσαλονίκης εις 348.000.000 (του 1938 ). Διά δέ τα έργα των πεδιάδων Σερρών –Δράμας εις 804.000.000 (του 1938 ).
11ον) Καταστροφαί και ζημίαι εις το οικοδομικόν κεφάλαιον…….. (31)
Οι πρώτοι αεροπορικοί βομβαρδισμοί Ιταλών και Γερμανών, κατέσρεψαν 24.000 κτίρια εις τας μεγαλύτερας πόλεις της χώρας.
Σημαντική υπήρξεν η καταστροφική μανία των Βουλγάρων. Ούτοι επυρπόλησαν ολόκληρα χωρία. Εις δε τας πόλεις, υπό το πρόσχημα της ανοικοδομήσεως αυτών, κατεδάφιζαν τα καλύτερα κτίρια των κεντρικών δρόμων. Υπολογίζεται ότι αι Βόρειοι Επαρχίαι της Ελλάδος έχασαν οικοδομικόν κεφάλαιον εις 79.000 κατοικίας. Το σύνολον των καταστροφών εις οικοδομάς ανέρχεται εις 406.000 (μέση τυπική οικοδομή) αξίας 61 δισεκ.350 εκ.προπολεμικών δραχμών.
Διά να σχηματισθή μία συνθετική αντίληψις των οικοδομικών καταστροφών και εν γένει των συνεπειών της κατοχής από απόψεως οικήσεως του πληθυσμού, θα παρατεθούν και τα κάτωθι στοιχεία :
Α’) Κατεστράφησαν από βομβαρδισμούς, πυρπολήσεις και λεηλασίας, πόλεις και οικισμοί 3.700.
Β’) Άστεγοι συνεπεία των ανωτέρω καταστροφών 1.200.000 κάτοικοι ήτοι το 18% του πληθυσμού της Ελλάδος.
Γ’) Ζούν υπό ανθυγιεινάς συνθήκας
88.000 αγροτικαί οικογένειαι εντός ερειπίων
33.000 αγροτικαί οικογένειαι εντός προσωρ.στεγάστρων
16.000 αγροτικαί οικογένειαι εντός ημικατεστραμ. οικιών
100.000 αστικαί οικογένειαι ζούν υπό αθλίας οικοδ.συνθήκας
15.000 καταστηματάρχαι έχασαν την επαγγελματικήν των στέγην.
Δ’) Επώλησαν τας οικίας των κατά την κατοχήν 80.000 οικογένειαι.
Ε’) Κατεστράφησαν ή υπέστησαν ζημίας 5.000 Ελλην. Σχολεία
12ον) Ζημίαι των Μνημείων και αρχαιοτήτων
Εκτός των ανασκαφών τας οποίας ενήργησαν Γερμανοί και Ιταλοί, παρά τους ελληνικούς νόμους, κατέστρεψαν πολλά μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους και περέλαβον αυθαιρέτως διαφόρους αρχαιολογικούς θησαυρούς ανυπολογίστου αξίας. Αι καταστροφαί και αι ζημίαι είναι σημαντικαί και αναγράφονται είς τεύχος εκδοθέν υπό του Υπουργείου Παιδείας.»
(17) Επί τη βάσει των υπό της τραπέζης της Ελλάδος συγκεντρωθέντων στοιχείων .(Όρα Εκθεσιν Διοικητού Τραπέζης Ελλάδος, περί ης ανωτέρω σελ.67 και εξής).
(18) Όρα Έκθεσιν Διοικητού Τραπέζης της Ελλάδος επί των ισολογισμών ετών 1941-1945.
(19)Τα στοιχεία ελήφθησαν εκ της ……..Εκθέςεως του Διοικητού της Τραπέζης της Ελλάδος, ενθ’ανωτέρω, σελ .74
(20) Όρα σχετικόν πίνακα εις την επομένην σελίδα
(21) Ελήφθησαν τα στοιχεία εκ της εκδόσεως του Υπουργείου Ανοικοδομήσεως <<Θυσίαι της Ελλάδος>> υπό Κωνστ.Α.Δοξιάδη.
(22) Ομοίως ενθ’ανωτέρω , σελ .78.
(23) Τα στατιστικά στοιχεία της ελήφθησαν εκ της Εκδόσεως του Υπουργ.Ανοικοδομήσεως <<Θυσίαι της Ελλάδος>> υπό Κωνστ.Α.Δοξιάδη
(24) Διά της υπ αρ .1913 της 21/10/1942 ρηματικής διακοινώσεως του πληρεξ.του Ράϊχ διά την Ελλάδα ανεκοινώθη εις την τότε Ελληνικήν Κυβέρνησιν η ίδρυσις της Degriges
(25) Της 27 Νοεμβρίου 1942
(26) Δέον να σημειωθή ότι ο Γερμανός εκπρόσωπος, ο διευθύνων την Εταιρίαν Degriges, ήτο ταυτοχρόνως εμπορικός αντιπρόσωπος εν ‘ Ελλάδι και παραγγελιοδόχος!
(27) Τα στοιχεία ταύτα ελήφθησαν εκ της εκθέσεως του Διοικητού της Τραπέζης της Ελλάδος επί των Ισολογισμών των ετών 1941- 1944. Όρα και σχετικήν μαρτυρικήν κατάθεσιν του υποδιοικητού της Τραπέζης της Ελλάδος κ.Στυλ. Γρηγορίου εις το Ελλην.Εθν.Γραφ.Εγκλημ.Πολέμου.
(28) και (29) Εκ της Εκδόσεως του Υπουργ. Ανοικοδομήσεως <<Θυσίες της Ελλάδος>> υπό Κ.Α.Δοξιάδη.
(30) και (31) Τα στοιχεία ελήφθησαν εκ της Εκδόσεως του Υπουργείου Ανοικοδομήσεως <<Θυσίες της Ελλάδος>> υπό Κων.Α.Δοξιάδη