ΤΟΥ ΦΟΡΗ ΠΕΤΑΛΙΔΗ

Έγινε με μεγάλη προσέλευση ενδιαφερομένων η ημερίδα με θέμα «Η Επώνυμη Έδρα Μικρασιατικών Σπουδών και οι προοπτικές της στον ερευνητικό και επιστημονικό διάλογο» που διοργάνωσε το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας το πρωί της Τετάρτης 26 Νοεμβρίου 2025, στην Αίθουσα Συνεδρίων «Ηλία Ι. Κουσκουβέλη», στην οποία συμμετείχαν, πανεπιστημιακοί, ερευνητές, εκπρόσωποι μικρασιατικών σωματείων και φοιτητές.

Ομιλητές της ημερίδας

Η ημερίδα σηματοδότησε την επίσημη έναρξη λειτουργίας της Επώνυμης Έδρας με αντικείμενο τη διδασκαλία και την έρευνα στις Μικρασιατικές Σπουδές στο Τμήμα Βαλκανικών Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του Ιδρύματος, έναν χρόνο ακριβώς από την πανηγυρική ανακοίνωσή της στο δημαρχείο Θεσσαλονίκης, όπου είχε υπογραφεί μνημόνιο συνεργασίας μεταξύ του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, του Συνδέσμου Εξαγωγέων – ΣΕΒΕ και των δωρητριών εταιρειών Alumil, Optima Bank, Διαμαντής Μασούτης ΑΕ, Μπίκας ΑΕ και ΔΙΟΠΑΣ ΑΕ.

Πλήθος κόσμου και μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας παραβρέθηκαν στην ημερίδα της Έδρας Μικρασιατικών Σπουδών

Την εκδήλωση παρουσίασε η Μαριέτ Βαϊνά, προϊσταμένη του Τμήματος Διεθνών και Δημοσίων Σχέσεων του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Ο Στυλιανός Δ. Κατρανίδης

 

Ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, καθηγητής Στυλιανός Δ. Κατρανίδης

Στην αρχή της εκδήλωσης κατά την εναρκτήρια ομιλία του ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, καθηγητής Στυλιανός Δ. Κατρανίδης, ανέφερε ότι στόχος της προσπάθειας, είναι η ενίσχυση της ιστορικής έρευνας, με έμφαση στην αξιοποίηση αρχείων, πηγών και τεκμηρίων, και την προσφορά στους νέους επιστήμονες εργαλείων για πιο βαθιά και τεκμηριωμένη κατανόηση των ιστορικών, πολιτισμικών και καλλιτεχνικών στοιχείων του μικρασιατικού ελληνισμού, την οποία θα επιδιώξει η Έδρα Μικρασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Κύριος στόχος της έδρας είναι η διαφύλαξη της συλλογικής μνήμης και η διαμόρφωση μιας ώριμης ιστορικής αuτοσuvείδησης και ενίσχυσης του πολιτισμού μας. Γιατί η μικρασιατική μνήμη αποτελεί έναν από τους πολύτιμους θησαυρούς του νεότερου ελληνισμού.

Ο Συμεών Διαμαντίδης

Ο Πρόεδρος του Συνδέσμου Εξαγωγέων – ΣΕΒΕ, Συμεών Διαμαντίδης

Εκτός από τον Πρύτανη την εκδήλωση χαιρέτισαν ο Πρόεδρος του Συνδέσμου Εξαγωγέων – ΣΕΒΕ, Συμεών Διαμαντίδης, ο οποίος ανέφερε ότι η χρηματοδότηση της Έδρας Μικρασιατικών Σπουδών ήταν μία ιδέα της Ελένης Γλύκατζη – Αρβελέρ και σε μία συνάντηση στο Παρίσι με την ηθοποιό Μιμή Ντενίση που μας έδωσε την ιδέα κινητοποιηθήκαμε ως επιχειρηματίες και χρηματοδοτήσαμε την Έδρα στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας.

Γιατί πιστεύουμε στην έρευνα των Μικρασιατικών Σπουδών, στον πολιτισμό που δημιούργησαν οι Έλληνες στη Μικρά Ασία, και στη συνέχεια ως πρόσφυγες ήρθαν στην Ελλάδα. Έχουμε ιδέες και για άλλες έδρες στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, γιατί μέσα από τις συνεργασίες μπορούμε να κάνουμε πολλά.

Ο Δημήτριος Κυρκιλής

Ο Πρόεδρος του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών, καθηγητής Δημήτριος Κυρκιλής

Ο Πρόεδρος του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών, καθηγητής Δημήτριος Κυρκιλής στο σύντομο χαιρετισμό του τόνισε πως η Έδρα Μικρασιατικών Σπουδών έχει ερευνητικό, αλλά και διδακτικό ενδιαφέρον, γιατί προσανατολίζεται σε μία εξειδικευμένη κατεύθυνση. Γιατί η έρευνα μπορεί να συνδέσει και άλλες προσπάθεις.

Ο Θεοχάρης Αναγνωστόπουλος

Ο κάτοχος της Επώνυμης Έδρας Διδασκαλίας και Έρευνας στις Μικρασιατικές Σπουδές, επισκέπτης επίκουρος καθηγητής Θεοχάρης Αναγνωστόπουλος

Ο κάτοχος της Επώνυμης Έδρας Διδασκαλίας και Έρευνας στις Μικρασιατικές Σπουδές, επισκέπτης επίκουρος καθηγητής Θεοχάρης Αναγνωστόπουλος, αφού ευχαρίστησε όλους όσους συνέβαλαν στη δημιουργία της Έδρας, το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και τους επιχειρηματίες που την χρηματοδοτούν.

Συντονιστής στην πρώτη συνεδρία ήταν ο καθηγητής του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών, Δημήτριος Σταματόπουλος, ενώ έλαβαν μέρος ο Υποδιευθυντής του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, Σταύρος Ανεστίδης, η ιστορικός του ΙΑΠΕ Μαρία Καζαντζίδου, η βιβλιοθηκονόμος της ΕΣΤΙΑΣ Νέας Σμύρνης Ευαγγελία Τσώλη 

Κατά τη διάρκεια της πρώτης Συνεδρίας που πραγματοποιήθηκε με συντονιστή τον καθηγητή του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών, Δημήτριο Σταματόπουλο, πραγματοποιήθηκαν τρεις εισηγήσεις.

Η Μαρία Καζαντζίδου

Η Μαρία Καζαντζίδου, ιστορικός στο ΙΑΠΕ

Η Μαρία Καζαντζίδου, ιστορικός από το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού (ΙΑΠΕ) παρουσίασε το θέμα «Ο προσφυγικός ελληνισμός μέσα από τα τεκμήρια του ΙΑΠΕ και η συνεισφορά τους στις Μικρασιατικές Σπουδές: Η κληρονομιά του παρελθόντος για το σήμερα».

Όπως είπε η Μαρία Καζαντζίδου, αποτελεί μεγάλη τιμή, για το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού, να βρισκόμαστε μαζί σας, στη σημερινή ημερίδα του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, με αφορμή την εγκαθίδρυση της Έδρας Μικρασιατικών Σπουδών. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία μεγάλης ιστορικής και πολιτισμικής σημασίας, που ανοίγει έναν νέο ορίζοντα στη μελέτη του μικρασιατικού ελληνισμού, της προσφυγιάς, της μνήμης και της ταυτότητας, αλλά και στη συνολική κατανόηση του 20^ού αιώνα.

Η σημερινή εκδήλωση αποτελεί ένα σημαντικό ακαδημαϊκό και θεσμικό ορόσημο, καθώς η δημιουργία της Έδρας δεν συνιστά απλώς μια διεύρυνση των επιστημονικών πεδίων που καλλιεργεί το ΠΑΜΑΚ αλλά αποτελεί παράλληλα μια πράξη αναστοχασμού και αναγνώρισης της ιστορικής και πολιτισμικής κληρονομιάς των μικρασιατικών κοινοτήτων. Η πρωτοβουλία αυτή δηλώνει τη βούληση της ακαδημαϊκής κοινότητας να προσεγγίσει τη μνήμη ως δυναμικό και ενεργό επιστημονικό αντικείμενο.

Το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού (ΙΑΠΕ), το οποίο αποτελεί τμήμα της Αντιδημαρχίας Ανάδειξης της Προσφυγικής Ταυτότητας της Καλαμαριάς του Δήμου Καλαμαριάς, συνιστά έναν από τους σημαντικότερους φορείς διατήρησης της μνήμης και της ιστορικής τεκμηρίωσης του προσφυγικού ελληνισμού.

Το ΙΑΠΕ, με το πλούσιο και ποικίλο υλικό του, συνιστά θεμέλιο για την εμβάθυνση στη μελέτη του προσφυγικού ελληνισμού. Η συνεργασία με την Έδρα Μικρασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας δύναται να αποτελέσει μια γόνιμη σύμπραξη, ικανή να ενισχύσει τη διεπιστημονική έρευνα, να εμπλουτίσει τη δημόσια ιστορία και να αναδείξει το πολιτισμικό αποτύπωμα των μικρασιατικών κοινοτήτων. Στον κοινό αυτό προσανατολισμό, η μνήμη δεν λειτουργεί ως παρελθοντολογία, αλλά ως ενεργός φορέας νοήματος και ταυτότητας. Με συντονισμένη δράση, με σεβασμό στους ανθρώπους και με στόχο τη διάσωση της άυλης κληρονομιάς, μπορούμε να δημιουργήσουμε έναν χώρο όπου οι μαρτυρίες γίνονται γέφυρες ανάμεσα στις γενιές και όπου η ιστορία γίνεται εργαλείο ταυτότητας, γνώσης και πολιτισμού.

Η Ευαγγελία Τσώλη

Η Ευαγγελία Τσώλη, βιβλιοθηκονόμος της ΕΣΤΙΑΣ Νέας Σμύρνης

Η Ευαγγελία Τσώλη βιβλιοθηκονόμος της ΕΣΤΙΑΣ Νέας Σμύρνης παρουσίασε το θέμα «Από τη Σμύρνη στη Νέα Σμύρνη: τεκμήρια μιας ζωντανής ιστορίας μέσα από τη Βιβλιοθήκη της ΕΣΤΙΑΣ Νέας Σμύρνης».

Όπως είπε η Ευαγγελία Τσώλη, η πρώτη γενιά των προσφύγων και στη συνέχεια η δεύτερη γενιά προσπάθησε να αποθησαυρίσει και να κρατήσει ζωντανά για τις επόμενες γενιές όλα όσα έζησε και έφερε μαζί της από την παρουσία της στη γη της Μικρασίας.

Ο Σταύρος Ανεστίδης

Ο Σταύρος Ανεστίδης, Υποδιευθυντής του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών

Ο Σταύρος Ανεστίδης, Υποδιευθυντής του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, μίλησε με θέμα «Η διαφύλαξη και η διαχείριση της συλλογικής μνήμης του Μικρασιατικού Ελληνισμού: Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών».

Όπως είπε ο Σταύρος Ανεστίδης, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών δημιουργήθηκε το 1930 από το ζεύγος του Οκτάβιου και της Μέλπως Μερλιέ, και ασχολείται από τότε με την έρευνα της ιστορίας και του πολιτισμού του Μικρασιατικού ελληνισμού ιδίως κατά την τελευταία φάση της μακραίωνης διαδρομής τους στις αρχαίες του κοιτίδες.

Πρωταρχικό αντικείμενο της έρευνάς του υπήρξε η περισυλλογή της προφορικής παράδοσης του Μικρασιατικού Ελληνισμού και τεκμηρίωση της παρουσίας του σε ολόκληρο το εύρος της Μικρασιατικής χερσονήσου.

Δημιουργήθηκε όταν με την καταστροφή του 1922 η ανάγκη αποτύπωσης της μνήμης και του πολιτισμού των προσφύγων έγινε κοινή συνείδηση στον ελληνικό χώρο.

Συντονιστής στη δεύτερη συνεδρία ήταν ο επισκέπτης επίκουρος καθηγητής Θεοχάρης Αναγνωστόπουλος και μετείχαν ο αναπληρωτής καθηγητής Ιωάννης Καρράς, ο επίκουρος καθηγητής Λεωνίδας Καρακατσάνης, ο καθηγητής Δημήτριος Σταματόπουλος και η καθητήτρια Ελένη Γαβρά

Ακολούθησε ο δεύτερος κύκλος εισηγήσεων, που είχε ως συντονιστή τον επισκέπτη επίκουρο καθηγητή της Επώνυμης Έδρας Διδασκαλίας και Έρευνας στις Μικρασιατικές Σπουδές, Θεοχάρη Αναγνωστόπουλο.

Η Ελένη Γαβρά

Η καθηγήτρια Ελένη Γαβρά

Η Ελένη Γαβρά, καθηγήτρια του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών και Αναπληρώτρια Πρόεδρος του τμήματος, παρουσίασε την πρώτη εισήγηση με θέμα «Πολιτισμικό και Οικιστικό Απόθεμα των Ελληνικών Κοινοτήτων της Μικράς Ασίας».

Όπως είπε η Ελένη Γαβρά, το ερευνητικό πρόγραμμα ξεκίνησε το 2010, δεν είχε ως στόχο μόνο να ανασύρει από τη λήθη τις ιστορικές μαρτυρίες και τις μνήμες από επιλεγμένες κοινότητες της Μικράς Ασίας στις οποίες έζησαν και δημιούργησαν οι Έλληνες.

Σκοπόες του υπήρξε και η παράλληλη καταγραφή και αποτύπωση του οικιστικού αποθέματος των κοινοτήτων αυτών, των υλικών δηλαδή κατάλοιπων της ελληνικής παρουσίας σε έναν διευρυμένο χώρο, ο οποίος οριοθετείται στα βόρεια από την περιοχή της Προύσας και φθάνει στα νότια μέχρι τη χερσόνησο της Ερυθραίας.

Στο βήμα η Ελένη Γαβρά κατά τη διάρκεια της παρουσίασης

Συνολικά μέχρι σήμερα, καταγράφηκαν και αποτώθηκαν οι οικισμοί:

Γεωγραφική ενότητα Προποντίδας: Μαρμαράς, Αφθόνη, Πραστειό, Εντιντσίκ. Μουδανιά. Τρίγλια.

Γεωγραφική ενότητα Ερυθραίας: Κρήνη, Αλάτσατα, Βουρλά, Σκάλα Βουρλών, Λυθρί.

Ο Ιωάννης Καρράς

Ο αναπληρωτής καθηγητής Ιωάννης Καρράς

Ο Ιωάννης Καρράς, αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών, ανέπτυξε το θέμα «Μετακινήσεις μεταξύ Μικράς Ασίας και Παρευξείνιας ζώνης. Νέες προσεγγίσεις στην περιβαλλοντική ιστορία μίας οθωμανικής λίμνης κατά τον 18ο αιώνα».

Ο Ιωάννης Καρράς, μέσα από το παράδειγμα του Έλληνα Πόντιου από την Κιουμουχανά (Αργυρούπολη) Αλέξανδρου Λεβαντίνου, τεχνίτη των μεταλλείων εστίασε στις μετακινήσεις και τη σύνδεση του Πόντου, με την Γεωργία, την Αρμενία, την Ρωσία και την Βλαχία.

Ο Λεωνίδας Καρακατσάσης

Ο επίκουρος καθηγητής Λεωνίδας Καρακατσάνης

Ο Λεωνίδας Καρακατσάνης, επίκουρος καθηγητής του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών ανέπτυξε το θέμα «Σύγχρονες αφηγήσεις σε Ελλάδα και Τουρκία για την ιστορία του Μικρασιατικού χώρου».

Ο Λεωνίδας Καραναστάσης, ευχαρίστησε τον Πρύτανη και την Επιτροπή για την τιμή και την πρόσκληση, αλλά και την ευκαιρία να συμμετάσχει σε αυτή τη γιορτινή ατμόσφαιρα που επισφραγίζει μια μεγάλη επιτυχία.

Μια επιτυχία, όπως είπε, όχι πρωτίστως για τον θεσμό μας (αν και είμαστε ιδιαίτερα χαρούμενοι που λαμβάνει χώρα εδώ, στο ΠΑΜΑΚ και στο ΒΣΑΣ, ως φυσικό χώρο της πραγμάτωσης ενός ονείρου για τη δημιουργία Έδρας Μικρασιατικών Σπουδών), αλλά επιτυχία για την προστασία της μνήμης της προσφυγικής εμπειρίας, που έχει υπάρξει τόσο κομβική για τη σύγχρονη Ελλάδα.

Μια εμπειρία η οποία, αν και εδράζεται στον ανείπωτο πόνο του ξεριζωμού και της απώλειας, μεταμορφώθηκε σε μια ανυπέρβλητη ενέργεια· ενέργεια για επιβίωση, για επανα-δημιουργία, και όπου η διατήρηση της μνήμης έγινε ένα μέσο δύναμης και οδηγός για το μέλλον.

Ο Δημήτρης Σταματόπουλος

Ο Δημήτρης Σταματόπουλος, καθηγητής του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών, παρουσίασε το θέμα «Ερμηνευτικές προσεγγίσεις για τη Μικρασιατική Καταστροφή».

Ο Δημήτρης Σταματόπουλος, παρουσίασε χάρτες διαφόρων εποχών σε όλο το εύρος της Μικράς Ασίας, της Μέσης Ανατολής, αναφέρθηκε στις Συνθήκες των Σεβρών και της Λωζάνης και εστίασε στα συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων που είχαν στόχο εκείνη την εποχή στις αρχές του 20^ου αιώνα στα πετρέλαια της Μουσούλης και του Κιρκούκ, στον έλεγχο των πλουτοπαραγωγικών πόρων.

Ο Θεοχάρης Αναγνωστόπουλος

Ο Θεοχάρης Αναγνωστόουλος κάτοχος της Επώνυμης Έδρας Διδασκαλίας και Έρευνας στις Μικρασιατικές Σπουδές, επισκέπτης επίκουρος καθηγητής, κλείνοντας τις εργασίες της ημερίδας, ανέφερε ότι, όταν αναφερόμαστε στον Μικρασιατικό χώρο, έχουμε να αντιμετωπίσουμε διαφορετικές προσεγγίσεις και με αυτήν την ματιά πρέπει να μελετήσουμε. Στόχος μας είναι στο πως οι Μικρασιατικές σπουδές, να φέρουν διαφορετικούς επιστήμονες για να μελετήσουν τον χώρο αυτό, γιατί η ιστορία δεν είναι μόνο να ερμηνεύσουμε τα γεγονότα, αλλά να ερμηνεύσουμε και το σήμερα.

Στην εκδήλωση παρέστησαν, μεταξύ άλλων, ο Επίτιμος Πρόξενος της Δημοκρατίας της Αρμενίας στη Θεσσαλονίκης κ. Άκης Δαγκαζιάν, ο αρχιμανδρίτης π. Ιερώνυμος Μπουλμπουτζής ως εκπρόσωπος του Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης, ο Αντιπεριφερειάρχης Πολιτισμού και Αθλητισμού Χρήστος Μήττας ως εκπρόσωπος της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, η Αντιδήμαρχος Παιδικής Μέριμνας, Οικογένειας και Κοινωνίας των Πολιτών, Θεοδώρα Λειψιστινού ως εκπρόσωπος του δήμου Θεσσαλονίκης, ο Σωτήρης Γεωργιάδης Αντιδήμαρχος Ανάδειξης της Προσφυγικής Ταυτότητας του Δήμου Καλαμαριάς, εκπρόσωποι των ενόπλων δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας καθώς και πλήθος μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας.

Στην εκδήλωση έντονη ήταν η παρουσία εκπροσώπων προσφυγικών και μικρασιατικών σωματείων, οι οποίοι συμμετείχαν ενεργά στις εργασίες της ημερίδας.