- Από την ένταξη στο ευρώ και έως το ξέσπασμα της κρίσης το 2009
Από την 1/1/2001 που έγινε η λογιστική ένταξη της χώρας στο ευρώ και την 1/12002 που τέθηκε σε κυκλοφορία το ευρώ, η χώρα μας, όπως και άλλες χώρες της ευρωζώνης, απήλαυσαν τα αγαθά του ενιαίου νομίσματος και κυρίως τα πάρα πολύ χαμηλά επιτόκια, με αποτέλεσμα τη συνέχιση της αύξησης του ΑΕΠ, δηλαδή της ανάπτυξης, και του κλίματος αισιοδοξίας που αυτή συνεπάγεται. Η αίσθηση πως αυτή η ανάπτυξη θα είναι διαρκής, δεν επέτρεψε να κατανοηθεί σε βάθος η ανάγκη διαρθρωτικών αλλαγών που ήταν, όπως αποδείχτηκε στα χρόνια της δραματικής οικονομικής κρίσης, απολύτως απαραίτητες για τη λειτουργία της οικονομίας και, συνεπώς, τη συνέχιση της ευημερίας των Ελλήνων πολιτών. Η εγκατάλειψη της διαρθρωτικής αλλαγής του Ασφαλιστικού και η αντικατάσταση του τότε Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων κ. Τ
. Γιαννίτση υπήρξε το κορυφαίο παράδειγμα έλλειψης κατανόησης από το ελληνικό πολιτικό σύστημα της ανάγκης κρίσιμων διαρθρωτικών αναγκών. Για να αντιληφθούμε το μέγεθος αυτού του σφάλματος πρέπει να δούμε ορισμένα κρίσιμα οικονομικά μεγέθη. Από το 2000 και έως το 2015 οι κρατικές επιχορηγήσεις του ασφαλιστικού συστήματος ανήλθαν σε 213.77διςευρώ. Από αυτές, οι επιχορηγήσεις της περιόδου της κρίσης 2010-2015 ανήλθαν σε 98.43δις ευρώ. Από αυτά τα δις, τα 60-75 δις περίπου θα είχαν εξοικονομηθεί, εάν είχε συντελεστεί η αλλαγή του ασφαλιστικού συστήματος το 2001. Κι ακόμη, στα ανωτέρω ιλιγγιώδη ποσά πρέπει να προστεθούν και τα 90 δις ευρώ που είναι η δαπάνη του δημοσίου για τις συντάξεις του Δημοσίου την ίδια περίοδο 2000-2015. Και για να κατανοηθεί, τέλος, χωρίς αυταπάτες το ύψος του οικονομικού αυτού μεγέθους, να σημειωθεί πως οι εξοπλιστικές δαπάνες για την περίοδο 1995-2005 ήταν 11.9 δις. Και στη συνέχεια για τα επόμενα έτη διαμορφώθηκαν ως εξής:
2006:2.042δις
2007:1.9 δις
2008:2.6 δις
2009: 2.1 δις
2010: 972 εκ.
2011:357 εκ.
2012: 410 εκ.
2013: 529 εκ.
2014: 213εκ. (Πρόβλεψη).
Η δεύτερη αυταπάτη είναι πως η χώρα οδηγήθηκε σε κρίση από τις δαπάνες των Ολυμπιακών Αγώνων, οι οποίες όμως δεν ξεπέρασαν τα 6.5 δις, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΓΛΚ, ενώ τα έσοδα ήταν περίπου 4.5 δις. Και συγκεκριμένα, από το ΠΔΕ έγιναν οι εξής ταμειακές δαπάνες:
1999:53εκ.
2000:69εκ
2001:208εκ
2002:1127εκ
2003:1.770δις
2004:2.024δις
2005:324εκ.
2006:165 εκ.
2007:180εκ.
Σύνολο:5.920 δις.
Και από τον τακτικό προϋπολογισμό, με τη μορφή πχ επιδομάτων,
2001:30 εκ.
2002:70 εκ.
2003:82 εκ.
2004:390 εκ.
Σύνολο;572 εκ.
Και γενικό σύνολο, 6.492δις, ενώ τα έσοδα από τους Ολυμπιακούς ανήλθαν στα 4.5 δις.
Για να γίνει, τέλος, απολύτως κατανοητό το αντικείμενο της συζήτησής μας, η ΕΤΗΣΙΑ φαρμακευτική δαπάνη για το έτος 2009, ανήλθε σε 9.2 δις ευρώ!!! 5.2 δις η δαπάνη των ασφαλιστικών ταμείων ( που ήταν μόνο 2.4δις το 2004, όσο και στις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ με αντίστοιχο πληθυσμό) και 4δις η αντίστοιχη των νοσοκομείων για φάρμακα και των χρημάτων των πολιτών (που πλήρωσαν από την τσέπη τους). Για να αντιληφθούμε, λοιπόν, τα μεγέθη, 11.9 δις η δαπάνη μιας δεκαετίας για τους εξοπλισμούς και 9.2 δις η ΕΤΗΣΙΑ δαπάνη του 2009 για τα φάρμακα. Σήμερα, όμως, η δαπάνη αυτή έπεσε στα 2δις περίπου για τα ασφαλιστικά ταμεία, ενώ η διαρθρωτική αλλαγή του 2010 κράτησε όρθιο και μείωσε δραστικά τις δαπάνες του ασφαλιστικού συστήματος. Εμπόδιο προκειμένου να γίνουν οι αλλαγές αυτές από το 2001, ήταν το ίδιο το πολιτικό σύστημα της χώρας. Σχεδόν όλα τα κόμματα, τα συνδικάτα, οι πολίτες και το μιντιακό σύστημα της χώρας (με λίγες εξαιρέσεις) αντιτάχθηκαν και ματαίωσαν την αλλαγή του Ασφαλιστικού. Ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ, ακόμη και μετά την κρίση, δεν ψήφισε ούτε μία μείωση της σπάταλης και της διεφθαρμένης κατανάλωσης των φαρμάκων.
Ενδιαφέρον στοιχείο επίσης προκύπτει από τις δαπάνες στον τομέα της υγείας, την περίοδο 2005-2009. Την περίοδο αυτή είχαμε αύξηση 7.2 δις των δαπανών για την Υγεία, από τα οποία τα 6.8 δις αφορούσαν τη δημόσια υγεία, που δεν αιτιολογήθηκαν όμως από τη βελτίωση των υπηρεσιών δημόσιας υγείας.
Από τα στοιχεία αυτά προκύπτουν οι αποδείξεις του προαναφερθέντος μείζονος επιχειρήματος, πως η Ελλάδα μετά την ένταξη στο ευρώ όχι μόνο δεν έκανε τις κατάλληλες διορθωτικές αλλαγές, αλλά ειδικά την περίοδο 2005-2009 αύξησε κατακόρυφα τις δημόσιες δαπάνες σε κοστοβόρους τομείς, δίχως όμως έστω και να αυξάνει την ποιότητα της παροχής υπηρεσιών στους αντίστοιχους αυτούς τομείς. Και πιο συγκεκριμένα, συνολικά και συνοπτικά:
Η πρώτη δεκαετία μετά την εισαγωγή του ευρώ ως εθνικού νομίσματος χαρακτηρίστηκε από μια πολύ γρήγορη ανάπτυξη, αλλά επίσης χαρακτηρίστηκε από: διπλασιασμό του δημόσιου χρέους και πολλαπλασιασμό των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών, ως αποτέλεσμα της έλλειψης διαρθρωτικών αλλαγών εκεί που παράγονταν ελλείμματα, αλλά και στο αναπτυξιακό πρότυπο της χώρας, κυρίως στη λειτουργία του κράτους. Η χώρα εμφάνιζε όψεις κρίσης στην ανταγωνιστικότητα, στα ελλείμματα, στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και στο δημόσιο χρέος.
Ειδικότερα , το δημόσιο χρέος στο τέλος του 2001 ήταν 152.1 δις ευρώ και σχεδόν διπλασιάστηκε (301 δις ευρώ) το 2009. Ενώ το 2001 και 2002 υπήρχαν έστω και μικρά πρωτογενή πλεονάσματα στον προϋπολογισμό (3,0 και 1,2 δις ευρώ αντίστοιχα), από το 2003 μετατράπηκαν σε ελλείμματα που έφτασαν τα 24,7 δις ευρώ το 2009 (πρωτογενές έλλειμμα). Το δε έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών εκτοξεύτηκε το 2008 κοντά στο 15%, καταδεικνύοντας με πολύ εύγλωττο τρόπο πως η χώρα είχε έντονο πρόβλημα ανταγωνιστικότητας και πως ζούσε πέραν των δυνατοτήτων της.
Τα προβλήματα στην ανταγωνιστικότητα και στα δημοσιονομικά, στο πλαίσιο μάλιστα της χρηματοπιστωτικής κρίσης που άρχισε να ξεσπά από το 2007, οδήγησαν σε ύφεση ήδη από το 2008 η οποία επιταχύνθηκε τα επόμενα χρόνια. Η ύφεση αυτή, μετά από μιάμιση σχεδόν δεκαετία γρήγορης ανάπτυξης, συνέβαλε μαζί με την απουσία λήψης κατάλληλων μέτρων, στον δημοσιονομικό εκτροχιασμό της χώρας με αποκορύφωμα το 2009. Ο δημοσιονομικός εκτροχιασμός είχε, βέβαια, αρχίσει να γίνεται φανερός ήδη από το 2007 όταν τα διορθωμένα εκ των υστέρων από την Eurostat στατιστικά στοιχεία έδειχναν πως το δημοσιονομικό έλλειμμα βρισκόταν ήδη στο 6,7%. Ας μην ξεχνάμε πως το έτος 2007 και λίγο πριν της εκλογές η χώρα μας βγήκε από την επιτήρηση που μας είχε οδηγήσει η απογραφή Αλογοσκούφη. Κι αυτό γιατί το δημοσιονομικό έλλειμμα εμφανιζόταν πολύ χαμηλότερο όπως αποκαλύφτηκε αργότερα.
- Το ξέσπασμα της κρίσης και η πολιτική μεταβολή του 2009
Με τις εκλογές του Οκτωβρίου του 2009 τη διακυβέρνηση του τόπου ανέλαβε η κυβέρνηση Γ. Παπανδρέου. Τα ελλείμματα του έτους αυτού εκτινάσσονταν σε διψήφιο αριθμό σε σχέση με το ΑΕΠ της χώρας, όπως ενημέρωνε τους πάντες από την άνοιξη του ίδιου έτους ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδας. Η νέα κυβέρνηση κατέγραψε ελλείμματα της τάξης του 12.5%,τα οποία με παρέμβαση της eurostat διαμορφώθηκαν στο 13.6% τον Απρίλιο του 2010, αύξηση που οδήγησε σε κατακόρυφη αύξηση των spreads και τη βεβαιότητα στις αγορές πως η Ελλάδα είναι μια πλήρως αναξιόχρεη χώρα, για να εκτιναχθούν τελικά στα 15.7% τον Δεκέμβριο του 2010, με νέα παρέμβαση της eurostat. Η αποκάλυψη του μεγέθους των ελλειμμάτων ήταν μια εξαιρετικά επώδυνη επιλογή για την τότε κυβέρνηση, διότι κάθε 1% αύξησης της εκτίμησης των ελλειμμάτων σήμαινε τη λήψη επώδυνων μέτρων πολλές φορές όχι για τους σπάταλους και τους διεφθαρμένους, αλλά και για τον ίδιο το λαό. Για να έχουμε κατά νου το μέγεθος του προβλήματος και προκειμένου να γίνουν οι κατάλληλες συγκρίσεις με όσα λέγονται και ακούγονται σήμερα, αρκεί η παράθεση ορισμένων στοιχείων για μετρά που πήρε η κυβέρνηση Παπανδρέου μόνη της, πριν την ένταξη της χώρας στο Πρόγραμμα, τον Μάιο του 2010.
| Μέτρα 2009 | Ανακοίνωση | Δημ/κή επίπτωση | Θεσμοθέτηση |
| Έσοδα | 980 | ||
| Έκτακτη εισφορά στη μεγάλη ακίνητη περιουσία | Νοε. 2009 | 180 | Δεκ. 2009 |
| Έκτακτη εισφορά επιχειρήσεων | Νοε. 2009 | 700 | Δεκ. 2009 |
| Τέλη κυκλοφορίας αυτοκινήτων | Δεκ. 2009 | 100 | Δεκ. 2009 |
| Δαπάνες | -100 | ||
| Μη ανανέωση συμβάσεων ορισμένου χρόνου | Οκτ. 2009 | Νοε. 2009 | |
| Κυβερνητικά αυτοκίνητα | Οκτ. 2009 | Οκτ. 2009 | |
| Ασφάλεια στελεχών κυβέρνησης | Οκτ. 2009 | Οκτ. 2009 | |
| Επίδομα αλληλεγγύης | Οκτ. 2009 | -500 | Δεκ. 2009 |
| Κατάργηση μέτρου απόσυρσης | Νοε. 2009 | 400 | Νοε. 2009 |
| Μέτρα 2010 (πριν το μνημόνιο) | Ανακοίνωση | Δημ/κή επίπτωση | Θεσμοθέτηση |
| Έσοδα | 7910 | ||
| ΕΦΚ τσιγάρα | Π/Υ 2010 | 650 | Φεβ. 2010 |
| ΕΦΚ αλκοόλ | Π/Υ 2010 | 60 | Φεβ. 2010 |
| Αύξηση φόρου καυσίμων | Π/Υ 2010 | 700 | Φεβ. 2010 |
| Ενιαία φορολογική κλίμακα | Π/Υ 2010 | 1100 | Απρ. 2010 |
| Φόρος μεγάλης ακίνητης περιουσίας | Π/Υ 2010 | 400 | Απρ. 2010 |
| Μέτρα κατά της φοροδιαφυγής | Π/Υ 2010 | 1200 | Απρ. 2010 |
| Αύξηση απορρόφησης ΕΣΠΑ | Π/Υ 2010 | 1400 | Π/Υ ΕΚΤΕΛ. |
| Αύξηση συντελεστή ΦΠΑ (κατά 10%) | Φεβ. 2010 | 1300 | Μαρ. 2010 |
| Αύξηση φόρου καυσίμων | Φεβ. 2010 | 450 | Μαρ. 2010 |
| ΕΦΚ τσιγάρα | Φεβ. 2010 | 200 | Μαρ. 2010 |
| ΕΦΚ αλκοόλ | Φεβ. 2010 | 100 | Μαρ. 2010 |
| ΕΦΚ ηλ. Ρεύματος | Φεβ. 2010 | 250 | Μαρ. 2010 |
| ΕΦΚ ειδών πολυτελείας | Φεβ. 2010 | 100 | Μαρ. 2010 |
| Δαπάνες | 8,076 | ||
| Πάγωμα προσλήψεων (πλην απολύτως αναγκαίων) | Π/Υ 2010 | 80 | Π/Υ ΕΚΤΕΛ. |
| Μείωση συμβάσεων ορισμένου χρόνου | Π/Υ 2010 | 120 | Π/Υ ΕΚΤΕΛ. |
| Μείωση λειτουργικών δαπανών δημοσίου | Π/Υ 2010 | 760 | Π/Υ ΕΚΤΕΛ. |
| Μείωση επιχορηγήσεων προς ΟΚΑ (με αντίστοιχη αύξηση εσόδων από άλλες πηγές) | Π/Υ 2010 | 540 | Π/Υ ΕΚΤΕΛ. |
| Μείωση στις αμυντικές δαπάνες | Π/Υ 2010 | 457 | Π/Υ ΕΚΤΕΛ. |
| Μείωση επιχορηγήσεων σε διαφόρους φορείς | Π/Υ 2010 | 394 | Π/Υ ΕΚΤΕΛ. |
| Μη επανάληψη της αγροτικής επιχορήγησης του 2009 | Π/Υ 2010 | 500 | Π/Υ ΕΚΤΕΛ. |
| Μείωση στα κόστη προμηθειών νοσοκομείων | Π/Υ 2010 | 1400 | Μαρ. 2010 |
| Μείωση υπερωριακής αποζημίωσης | Π/Υ 2010 | 75 | Μαρ. 2010 |
| Πάγωμα μισθών | Π/Υ 2010 | 200 | Μαρ. 2010 |
| 12% μείωση στα επιδόματα | Φεβ. 2010 | 780 | Μαρ. 2010 |
| 60% μείωση στο 14ο μισθό | Φεβ. 2010 | 610 | Μαρ. 2010 |
| 7% μείωση στους μισθούς και 60% μείωση σε 14ο μισθό ΔΕΚΟ | Φεβ. 2010 | 360 | Μαρ. 2010 |
| 10% μείωση στην κρατική επιχορήγηση σε ΔΕΗ και ΟΤΕ | Φεβ. 2010 | 150 | Μαρ. 2010 |
| Πάγωμα επιδομάτων συντάξεων | Φεβ. 2010 | 450 | Μαρ. 2010 |
| Μείωση ΠΔΕ | Φεβ. 2010 | 600 | Π/Υ ΕΚΤΕΛ. |
| Μείωση (αυξημένων) δαπανών παιδείας | Φεβ. 2010 | 100 | Π/Υ ΕΚΤΕΛ. |
| Μη χορήγηση της δεύτερης δόσης του επιδόματος αλληλεγγύης | Φεβ. 2010 | 500 | Π/Υ ΕΚΤΕΛ. |
ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΘΥΜΙΣΟΥΜΕ,ΠΩΣ ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΑΥΤΑ, ΤΑ ΚΑΤΑΨΗΦΙΣΑΝ ΟΛΑ ΤΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΤΗΣ ΤΟΤΕ ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΗΣ!!!
Τα μέτρα αυτά δεν κρίνονταν από τους εταίρους μας στην Ε.Ε. ως επαρκή για την αντιμετώπιση των δομικών προβλημάτων της ελληνικής οικονομίας που οδηγούσαν στην κρίση, αλλά ούτε και στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που δημιουργούσαν τα τεράστια ελλείμματα και το ύψος της εξυπηρέτησης του δημοσίου χρέους, που όπως θα δούμε στη συνέχεια ήταν αδύνατον σε εκείνη τη φάση να γίνει δεκτή η αναδιάρθρωση ή το κούρεμά του. Και πρώτα από όλα να υπογραμμιστεί, πως οι εταίροι μας δεν είχαν ακόμη και έως την 25η Μαρτίου του 2010, μετατραπεί σε δυνητικούς δανειστές, διότι μηχανισμός bailout όχι μόνο δεν είχε διαμορφωθεί στο πλαίσιο της ΕΕ, αλλά θεσμικά απαγορευόταν και οι εταίροι μας στην ευρωζώνη όχι μόνο δίσταζαν, αλλά ορισμένοι ήταν και εχθρικοί σε μια τέτοια προοπτική. Τελικώς στη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ της 25ης Μαρτίου 2010 αποφασίστηκε η δημιουργία του μηχανισμού διάσωσης για τα κράτη μέλη της ΕΕ, τον οποίο χρησιμοποίησαν και άλλοι εταίροι και τον οποίο χρησιμοποίησαν και όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις έως σήμερα, της τελευταίας μη εξαιρουμένης, αφού αυτόν ακριβώς επικαλούνται για να καλύψουν τις αναγκαίες χρηματοδοτικές ανάγκες της χώρας, τις οποίες προεκλογικώς περιφρονούσαν με άκρως δημαγωγικό, ψευδή και ασυνείδητο, ως προς την τύχη του λαού, τρόπο. Και δεν πρέπει να ξεχνάμε, επίσης, πως στο πλαίσιο του μηχανισμού αυτού λειτουργεί και το δεύτερο πρόγραμμα, του 2012, του οποίου η παρούσα κυβέρνηση ζήτησε την παράταση στις 20 Φεβρουαρίου 2015.
Πριν προχωρήσουμε, ωστόσο, στις εξελίξεις του Μαΐου του 2010 με την προσφυγή της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης και την υπογραφή του λεγομένου Μνημονίου, ας σχολιάσουμε και την απατηλή φήμη που διακινήθηκε τον Νοέμβριο 2009-Ιαναουαριο 2010, πως δήθεν προσφέρονταν στην Ελλάδα 25 δις δάνειο από τις αγορές με ευνοϊκούς όρους και η κυβέρνηση σκοπίμως, επειδή ήταν «κακή» και «μοχθηρή» αρνήθηκε να τα πάρει και προτίμησε να αυτοεξοντωθεί, μπαίνοντας σε πρόγραμμα που δεν είχε ακόμη βέβαια δημιουργηθεί!!!
Ας δούμε, όμως, πώς ακριβώς έχουν τα γεγονότα:
Στις 25/1/2010 η Ελλάδα εκδίδει 5ετές κοινοπρακτικό ομόλογο για την άντληση 5 δισ. Η ζήτηση είναι ισχυρή, οι προσφορές έφτασαν τα 25 δισ. ευρώ. Η Ελλάδα θα αντλήσει τελικώς 8 δισ. ευρώ από την έκδοση, με αλμυρό όμως επιτόκιο 6,2%. Κάποιοι έλεγαν ότι έπρεπε να πάρουμε και τα 25 δισ. Προφανώς αγνοούν ή κάνουν ότι αγνοούν ότι διεθνώς αυτά τα 25 δισ. υπήρχαν μόνο στα χαρτιά. Σε όλες τις εκδόσεις ομολόγων όταν σημειώνεται ισχυρή ζήτηση, όσοι θέλουν να σιγουρέψουν το ποσό συμμετοχής που πραγματικά επιθυμούν πολλαπλασιάζουν την ζήτησή τους στα χαρτιά. Είναι σύνηθες μια έκδοση να υπερκαλύπτεται προκειμένου ο εκδότης να πληρώνει ένα λογικό ύψος τόκων. Η Ελλάδα πήρε το maximum που μπορούσε εκείνη τη στιγμή .Αν η Ελλάδα λοιπόν ζητούσε και τα 25 δισ. δεν θα τα έπαιρνε γιατί αυτά δεν υπήρχαν.
Εννοείται εάν έπαιρνε η Ελλάδα ένα τόσο μεγάλο ποσό σίγουρα θα έπρεπε να πληρώσει ένα εξωφρενικό επιτόκιο (τάξεως 25-30%). Δηλαδή από τον πρώτο χρόνο και έπρεπε να πληρώνουμε τόκους ύψους 5-7 δις ευρώ. Κι όχι μόνο αυτό: οι αγορές θα καταλάβαιναν ότι για να ζητάει τελικά η Ελλάδα πάρα πολύ περισσότερα (25 δισ.) από αυτά που στόχευε στην αρχή (5 δισ.), αυτό θα σήμαινε ότι η χώρα αντιμετωπίζει πολύ σοβαρό πρόβλημα δανειοδότησης. Αποτέλεσμα: οι αγορές αμέσως “θα έκλειναν”, θα σταματούσαν να δανείζουν την Ελλάδα. Και τότε δεν υπήρχε ακόμη κανένας Μηχανισμός Στήριξης. Όλα αυτά είναι απλές αλήθειες για όποιον γνωρίζει έστω και ελάχιστα πώς λειτουργούν οι χρηματοπιστωτικές αγορές.
Πολλοί έλεγαν, ακόμη, ότι υπήρχαν πολλές εναλλακτικές πηγές δανειοδότησης με δεκάδες δισεκατομμύρια σε πολύ χαμηλά επιτόκια. Αλλά η πραγματικότητα είναι άλλη. Ήταν αδύνατο για μια χώρα σαν την Ελλάδα, εκείνη την δεδομένη στιγμή, να βρει άμεσα και με λογικό κόστος οποιαδήποτε πηγή χρηματοδότησης. Οι περιπτώσεις των προγραμμάτων στήριξης της Ιρλανδίας, της Πορτογαλίας, της Ισπανίας και πρόσφατα της Κύπρου διέλυσαν όλες τις ψευδαισθήσεις και τις θεωρίες συνωμοσίας και διέσυραν τους συνωμοσιολογούντες. Ποιος θα ξεχάσει το δεύτερο εξάμηνο του 2011 αλλά και όλο το 2012, όπου σημειώθηκε σημαντική επιδείνωση στην χρηματοπιστωτική αγορά της ζώνης του ευρώ, με απότομη αύξηση των αποδόσεων και συρρίκνωση του όγκου των συναλλαγών, στην περίπτωση της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας, οι οποίες εισήλθαν αμέσως σε πρόγραμμα στήριξης. Και καλό είναι να σημειωθεί ότι οι ανωτέρω εντάσεις στις αγορές κρατικών ομολόγων, ενώ αρχικά περιορίζονταν κυρίως στην Ελλάδα, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία, εξαπλώθηκαν αμέσως και στην Ιταλία και την Ισπανία.
Καμία από αυτές τις χώρες δεν πήρε χρήματα από Κινέζους ή Ρώσους για τον απλούστατο λόγο ότι και γι αυτές τις χώρες τέτοια δυνατότητα χρηματοδότησης ποτέ δεν υπήρξε. Στις 29 Φεβρουαρίου 2012, ο Α. Τσίπρας δήλωσε στον Real fm: «Στη ζωή δεν υπάρχουν μονόδρομοι και αυτό μας το αποδεικνύουν όλα όσα συμβαίνουν γύρω μας. Ευτυχώς υπάρχουν παραδείγματα. Στην Κύπρο υπάρχει μια κυβέρνηση της αριστεράς … ο κ. Χριστόφιας όμως κατάφερε να δανειστεί από τη Ρωσία του Πούτιν 2,5 δις ευρώ και να μην μπει στο ΔΝΤ και να αποφύγουμε να έχουμε και τις δύο χώρες του ελληνισμού στο ΔΝΤ και την επιτήρηση. Η Ελλάδα είχε δυνατότητες και διαπραγμάτευσης και αναζήτησης εναλλακτικών πηγών δανεισμού. Δεν το έκανε ποτέ όμως, γιατί ο κ. Παπανδρέου και η κυβέρνησή του υλοποιούσε προειλημμένες αποφάσεις. Έχω επανειλημμένα τοποθετηθεί. Πρόκειται για ένα προμελετημένο και προσχεδιασμένο έγκλημα, το οποίο αρνήθηκε να υλοποιήσει ο Καραμανλής και γι αυτό και αποχώρησε στην ουσία από την εξουσία, δέχθηκε με θέρμη να το υλοποιήσει όμως ο κ. Παπανδρέου. Είναι όμως ένα σχέδιο εγκληματικό για τον ελληνικό λαό».
Ο Π. Καμμένος στις 24 Απριλίου 2012 δήλωσε σε εκπομπή της ΝΕΤ: «Πήγε ο Παπανδρέου στον Πούτιν που του προσέφερε 22 δισ. και τα αρνήθηκε. Είναι δημόσια δήλωση του Πούτιν. Πήγε ο Παπανδρέου, έδωσε η Ρωσία να δανείσει 22 δισ. στην ελληνική κυβέρνηση, αρνήθηκε ο Παπανδρέου και τότε του είπε ο Πούτιν πήγαινε στο ΔΝΤ». Τα γεγονότα όμως δεν είναι όπως τα περιγράφουν οι συνωμοσιολόγοι αυτής της χώρας. Οι Κινέζοι δεν ενδιαφέρονταν για διακρατική συμφωνία. Έλεγαν προς κάθε κατεύθυνση ότι έπρεπε να αποκατασταθεί το οικονομικό κλίμα ώστε να κάνουν μεγάλες επενδύσεις, με όρους αγοράς. Ούτε όμως και η Ρωσία εμφανίστηκε περισσότερο πρόθυμη, καθώς στην κατ’ ιδίαν συνάντηση του πρώην πρωθυπουργού Γ. Παπανδρέου με τον Βλαντιμίρ Πούτιν, ανταπόκριση στο ζήτημα αγοράς ελληνικών ομολόγων δεν υπήρξε. Για το μέγεθος της αθλιότητας των συνωμοσιολογούντων, αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι η μόνη ρωσική δημόσια δήλωση που υπήρξε για το θέμα της δανειοδότησης της Ελλάδας, ήταν η δημόσια προτροπή του τότε προέδρου της Ρωσίας κ. Μεντβέντεφ προς την Ελλάδα να στραφεί προς το Δ.Ν.Τ , στις 16 Φεβρουαρίου 2010 στη συνάντησή του και με τον τότε επικεφαλής της Παγκόσμιας Τράπεζας, Ρ. Ζέλικ. Ο κ. Μεντβέντεφ είχε πει: «Μόλις συναντήθηκα με τον έλληνα πρωθυπουργό και του σύστησα να στραφεί στο ΔΝΤ και στην Παγκόσμια Τράπεζα για να λύσει τα προβλήματα της Ελλάδας». Όσοι διαστρέβλωναν αυτά τα γεγονότα έπαιζαν το παιχνίδι των «καλοθελητών», από στελέχη επενδυτικών τραπεζών έως αγνώστων περγαμηνών «επενδυτικοί σύμβουλοι», που παρουσίαζαν κάθε λογής σχέδιο για εξεύρεση χρημάτων, πάντα με τη δική τους … καταλυτική μεσολάβηση. Κι ορισμένοι πολιτικοί έπαιξαν το παιχνίδι των «καλοθελητών», διαρρέοντας αριστερά και δεξιά ότι υπήρχε η δυνατότητα εναλλακτικής χρηματοδότησης του χρέους οδηγώντας σε μια ωραιοποιημένη κατάσταση. Αλήθεια τώρα που η χώρα έχει ανάγκη από χρήματα γιατί δεν προσέρχονται οι κινέζοι και οι ρώσοι να αγοράσουν έντοκα γραμμάτια, ώστε να μην υποχρεώνονται να τα αγοράζουν οι ελληνικές τράπεζες στερώντας ρευστότητα από επιχειρήσεις; Και πού ακριβώς βρίσκονται εκείνοι οι καλοθελητές σήμερα; Μα στην κυβέρνηση, χωρίς να έχουν πάρει δεκάρα, από εκείνους που δήθεν αποτελούσαν τους εναλλακτικούς χρηματοδότες μας!!!
- Η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης, Μάιος 2010
Είναι πλέον αποδεδειγμένο από την πληθώρα των στοιχείων ότι η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας απέκρυπτε το πραγματικό μέγεθος των δημοσιονομικών προβλημάτων πριν από τις εκλογές του Οκτωβρίου του 2009. Η εισηγητική έκθεση του νόμου 4152/2013 επί κυβέρνησης Α. Σαμαρά και υπουργίας Γ. Στουρνάρα παραπέμπει στα ελλείμματα του δημοσίου για το 2009, όπως αυτά διαπιστώθηκαν στα τέλη του 2010, δηλαδή ως 15.7%. Ας δούμε, όμως, την πορεία εντοπισμού και διαπίστωσης των πραγματικών ελλειμμάτων του 2009.
Το προσχέδιο του προϋπολογισμού έτους 2009 προέβλεπε έλλειμμα 1,8%. Ο προϋπολογισμός του 2009 προέβλεπε έλλειμμα 2% και το Πρόγραμμα Σταθερότητας της τότε κυβέρνησης 3.7%. Δύο ημέρες πριν τις εκλογές, στις 2/10/2009, η κυβέρνηση της ΝΔ έστειλε πρόβλεψη με την επίσημη ενημέρωση (EDP Notification) για έλλειμμα γενικής κυβέρνησης 6% του ΑΕΠ ή 14.360 δισ. Ευρώ για το 2009. Το ύψος του ελλείμματος κρατικού προϋπολογισμού στο ίδιο EDP ήταν 17,5 δισ. Ευρώ δηλαδή 7,3% του ΑΕΠ. Ένα ύψος ελλείμματος που σε καμία περίπτωση πάντως δεν ήταν ρεαλιστικό με βάση τα διαθέσιμα μέχρι εκείνη τη στιγμή στοιχεία. Τα δελτία εκτέλεσης προϋπολογισμού των προηγούμενων τριών μηνών Ιουλίου, Αυγούστου και Σεπτεμβρίου, που εκδίδονται από το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, για πρώτη φορά και για ανεξήγητους λόγους, δεν εκδόθηκαν τους αντίστοιχους μήνες όπως ορίζει ο νόμος. Ενδεικτικά αναφέρω ότι για τον Αύγουστο του 2009 το έλλειμμα είχε φτάσει σχεδόν στο 10%. Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ μόλις ανέλαβε, δημοσίευσε τα Δελτία Εκτέλεσης του προϋπολογισμού. Η αρμόδια Γενική Διεύθυνση Δημοσιονομικής πολιτικής του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους με τακτικές αναφορές προς την πολιτική ηγεσία ενημέρωνε για την μηνιαία πορεία των διαθεσίμων, των ταμειακών αναγκών και του ελλείμματος του κρατικού προϋπολογισμού σε ταμειακή βάση. Με βάση και τη σχετική αλληλογραφία ήδη το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού σε ταμειακή βάση για το πρώτο εννεάμηνο του 2009 ανήλθε σε 10,9% του ΑΕΠ. Σημειώνεται επίσης πως ήδη από τον Σεπτέμβριο του 2009 η ΤτΕ στο μηνιαίο στατιστικό της δελτίο αποτύπωνε το ταμειακό έλλειμμα για την περίοδο Ιανουαρίου-Αυγούστου 2009 σε 20 δισ. Ευρώ ή 8,3 % του ΑΕΠ. Επιπλέον, στη συνάντηση με τον Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας κ. Προβόπουλο που έγινε στις 9/10/2009 ανακοινώθηκε η εκτίμηση της ΤτΕ ότι με βάση τα στοιχεία καθαρών δανειακών αναγκών για το 9μηνο, το έλλειμμα του Κρατικού Προϋπολογισμού σε ταμειακή βάση έχει ήδη ξεπεράσει το 10% του ΑΕΠ (25,6 δισ. Ευρώ – δελτίο οικονομικής συγκυρίας ΤτΕ Σεπτέμβριος 2009). Με βάση αυτά τα δεδομένα και την αρνητική δυναμική που διαφαινόταν, το έλλειμμα κρατικού προϋπολογισμού θα προσέγγιζε και μπορεί να ξεπέρναγε το 12% του ΑΕΠ.
Ο κίνδυνος, ωστόσο, να οδηγηθεί η χώρα σε ένα τέτοιο δημοσιονομικό αδιέξοδο είχε επισημανθεί έγκαιρα αρκετούς μήνες από τα Ευρωπαϊκά όργανα και το Eurogroup. Παραθέτω μερικά χαρακτηριστικά γεγονότα και ημερομηνίες
α. Στις 27 Απριλίου 2009, η χώρα μπαίνει ξανά σε επιτήρηση από την ΕΕ για το έλλειμμα του 2007.
β. Στις 25/6/2009, μετά τις Ευρωεκλογές, έχουμε ανακοίνωση μέτρων του Υπ. Οικονομικών κ. Παπαθανασίου ύψους 1,8 δισ. ευρώ (0,8% ΑΕΠ) για να επιτευχθεί ο στόχος του ελλείμματος για 3,7%.
γ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμούσε ότι αυτά τα μέτρα δεν επαρκούσαν και πως δεν ήταν διαρθρωτικού χαρακτήρα και κατά συνέπεια τα οφέλη τους δεν θα είχαν μόνιμη θετική επίδραση στη διαμόρφωση του ελλείμματος. Αυτό καταγράφεται σε κείμενο του Eurogroup στις 2/7/2009. Επιπλέον διατυπώθηκε η πρόβλεψη ότι το έλλειμμα του 2009 θα ξεπεράσει το 10%. Το κείμενο αυτό τότε δεν ήρθε στη δημοσιότητα.
δ. Μετά το Eurogroup τον Ιούλιο του 2009 ο Πρόεδρος του Eurogroup J.C. Juncker απέστειλε επιστολή προς τον Υπ. Οικονομικών Γ. Παπαθανασίου σχετικά με το έλλειμμα, με την εκτίμηση πως η δυναμική του μπορεί να φτάσει σε διψήφιο ποσοστό του ΑΕΠ. Αυτή η επιστολή δεν δόθηκε ποτέ στη δημοσιότητα.
Η εκτίμηση για το έλλειμμα της Κυβέρνησης του 2009 αναθεωρήθηκε από τα 17,5 δισεκατομμύρια ευρώ (που είχε σταλεί στις 2/10) στα 32,1 δισεκατομμύρια ευρώ στις 21/10 στο νεώτερο EDP που απεστάλη στη eurostat. Όπως ήταν ήδη γνωστό από τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος το ταμειακό έλλειμμα του 9μήνου ήταν 25,6 δισ. ευρώ. Δηλαδή ένα έλλειμμα που αυξανόταν με ρυθμό περίπου 2,56 δισ. τον μήνα. Σε αυτό πρέπει να προστεθούν οι επιπλέον ανάγκες χρηματοδότησης από διάφορους φορείς του δημοσίου και έτσι καταλήξαμε σε μια εκτίμηση για μέση αύξηση του ελλείμματος 2,1 δισ. ευρώ τον μήνα. Αντίστοιχες ήταν και οι εκτιμήσεις για τις καθαρές δανειακές ανάγκες που αποτυπώνονταν από την αρμόδια Γενική Διεύθυνση Δημοσιονομικής πολιτικής του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους στις υπηρεσιακές επιστολές της προς την πολιτική ηγεσία Ως προς το έλλειμμα Γενικής Κυβέρνησης, από τα 14,36 δισεκατομμύρια ευρώ που είχε εκτιμηθεί στις 2/10, το μόνο που ουσιαστικά άλλαξε εκτός από την πιο ρεαλιστική αποτύπωση της Κεντρικής Κυβέρνησης ήταν το μέγεθος της λεγόμενης «άσπρης τρύπας». Με δεδομένο πλέον ότι το ΙΚΑ και ο ΟΑΕΕ ξέφυγαν κατά τουλάχιστον 1 δισ. ευρώ, η «άσπρη τρύπα» των 2,8 δισ. ευρώ αναθεωρήθηκε προς τα κάτω στα 1,7 δισ. ευρώ. Έτσι εκτιμήθηκε ότι το έλλειμμα Γενικής Κυβέρνησης θα ανερχόταν στα 30,1 δισεκατομμύρια ευρώ ή περίπου 12,5% του ΑΕΠ.
Για την κατανόηση ορισμένων βασικών στοιχείων διαμόρφωσης του ελλείμματος στο 12.5% του ΑΕΠ, ας συνυπολογιστούν και τα εξής: Εισροές από την ΕΕ για το ΠΔΕ: στον προϋπολογισμό του 2009 ο στόχος για είσπραξη από την ΕΕ ήταν 3,5 δισεκατομμύρια ευρώ, στο δεκάμηνο του 2009 είχαν εισπραχθεί μόλις 1,4 δισ. ευρώ, ενώ για όλο το 2009 οι εισπράξεις ανήλθαν σε 1,8 δισ. ευρώ. Επιστροφές φόρων: έως τον Οκτώβριο, είχαν ήδη επιστραφεί 3,4 δισ. ευρώ, όταν ο στόχος για το έτος ήταν 3,3 δισ. ευρώ. Τελικά οι επιστροφές του 2009 έφτασαν στα 4,9 δισ. ευρώ. Έσοδα από το μέτρο των ημιυπαίθριων: η Κυβέρνηση της Ν.Δ. είχε θέσει ως στόχο το 1,1 δισ. τον Ιούλιο του 2009. Μέχρι τα μέσα του Νοεμβρίου είχαν εισπραχθεί μόλις 23 εκ. ευρώ. Δεν υπήρχε καμία υποδομή είσπραξης αυτών των εσόδων. Δαπάνες ΟΚΑ: το 2009 είχαν προϋπολογιστεί επιχορηγήσεις προς τους ασφαλιστικούς φορείς ύψους 9,2 δισ. ευρώ. Τελικά, αντί για 9,2 δισ. ευρώ χρειάστηκε συνολική επιχορήγηση 11,8 δισ., δηλαδή 2,6 δισ. ευρώ περισσότερα. Χρέη νοσοκομείων: ήταν εγκληματική η απόκρυψη ή η αμέλεια καταγραφής στις υποχρεώσεις του κράτους για τα συσσωρευμένα χρέη ύψους 5,5 δισ. ευρώ, έως το τέλος του 2008, αλλά και το γεγονός ότι η ΝΔ έστελνε ψευδή στοιχεία για τα χρέη των νοσοκομείων στην Eurostat. Τα χρέη καταγράφηκαν, υπήρξε διαπραγμάτευση με τους προμηθευτές, κερδίσαμε συγκεκριμένη έκπτωση και καταβάλαμε τον Δεκέμβριο του 2009 1,5 δισ. από το σύνολο των χρεών. Το έλλειμμα του 2009 βάρυναν λογιστικά μόνο οι δαπάνες που αφορούν στο έτος 2009.
Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ επιδόθηκε σε έναν αγώνα δρόμου με τριπλό σκοπό: να συμμαζέψει την οικονομία, να δρομολογήσει μεγάλες αλλαγές και να πείσει τους ευρωπαίους εταίρους να σταθούν δίπλα στη χώρα.
Παρόλα αυτά, το κόστος δανεισμού του δημοσίου εκτινάχθηκε, καθιστώντας απαγορευτική την έξοδο της χώρας στις διεθνείς αγορές, τη στιγμή που οι δανειακές ανάγκες παρέμεναν ιδιαίτερα υψηλές, τόσο μέσα στο 2010, όσο και τα επόμενα χρόνια.
Όμως η βούληση της νέας κυβέρνησης να διορθώσει τα κακώς κείμενα, μαζί με το φόβο για τις ευρύτερες συνέπειες μίας κατάρρευσης της Ελλάδας για όλη την Ευρωζώνη, έπεισε τελικά τους Ευρωπαίους να δημιουργήσουν έναν πρωτόγνωρο μηχανισμό βοήθειας για την Ελλάδα και στη συνέχεια και για άλλες χώρες.
Στο μηχανισμό αυτό, που η χώρα μας ήθελε αμιγώς Ευρωπαϊκό, η Γερμανία επέβαλε και την παρουσία του ΔΝΤ ως μέσο για να πειστούν οι διεθνείς αγορές, αλλά και ως όργανο που θα μπορούσε, λόγω της εμπειρίας του, να ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο στην πορεία εφαρμογής του προγράμματος. Ο μηχανισμός στήριξης – το μνημόνιο – προέβλεπε τη χρηματοδότηση της Ελλάδας με δάνεια ύψους 110 δισεκ. Ευρώ από τις χώρες της Ευρωζώνης (80 δισεκ. Ευρώ) και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (30 δισεκ. Ευρώ) για την επόμενη τριετία. Το μεγαλύτερο ποσό που είχε ποτέ δοθεί ως βοήθεια σε χώρα. Για την ενεργοποίηση του μηχανισμού και την απρόσκοπτη χρηματοδότηση από αυτόν η χώρα μας δεσμεύτηκε να ακολουθήσει ένα πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής, με στόχο τη μείωση του ελλείμματος και τη δημιουργία πρωτογενούς πλεονάσματος, ώστε να συγκρατηθεί και στη συνέχεια να μειωθεί το δημόσιο χρέος, ως ποσοστό του ΑΕΠ. Το πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής υποστηριζόταν από μέτρα 11% του ΑΕΠ για τα επόμενα τρία χρόνια, ώστε το δημοσιονομικό έλλειμμα να φτάσει από το 13,6% του ΑΕΠ το 2009 (το ποσοστό με το οποίο συμφωνήθηκε το πρόγραμμα) σε μέγεθος μικρότερο από το 3% του ΑΕΠ το 2014. Με άλλα λόγια, πήραμε χρήματα για 3 χρόνια και δεσμευτήκαμε μέσα σε 5 χρόνια να μειώσουμε το έλλειμμα κάτω από 3%.
Το πρόγραμμα περιλάμβανε τρεις κρίσιμες ενότητες, εξίσου σημαντικές για τη διάσωση, την ανάταξη και τη βιώσιμη ανάπτυξη της Ελληνικής Οικονομίας.
Αποκατάσταση της αξιοπιστίας και της βιωσιμότητας των δημοσίων οικονομικών, με δημοσιονομικά και διαρθρωτικά μέτρα για τη βελτίωση της δημοσιονομικής διαχείρισης έως το 2013 και τη διατήρηση της δημοσιονομικής ισορροπίας μετά το τέλος του προγράμματος. Ειδικότερα:
- Μέτρα μείωσης των δαπανών, ύψους 5,2% του ΑΕΠ, όπως οι δραστικές μειώσεις στις λειτουργικές και καταναλωτικές δαπάνες του δημοσίου ( οι οποίες κατά 70% είναι μισθοί και συντάξεις και κατά 30% οι υπόλοιπες δαπάνες), οι μειώσεις στις επιχορηγήσεις διαφόρων φορέων γύρω από το δημόσιο, ο ποσοτικός κανόνας για τον περιορισμό των προσλήψεων στο δημόσιο, η μείωση στο εθνικό σκέλος των δημοσίων επενδύσεων, οι περικοπές επιδομάτων εορτών και άδειας σε μισθωτούς και συνταξιούχους.
- Μέτρα για την ενίσχυση των εσόδων, ύψους 4% του ΑΕΠ, με αύξηση των συντελεστών ΦΠΑ και άλλων έμμεσων φόρων, επέκταση της βάσης εφαρμογής του ΦΠΑ, αύξηση στις αντικειμενικές αξίες των ακινήτων, έκτακτη εισφορά στις κερδοφόρες επιχειρήσεις, έσοδα από το τέλος διαχείρισης των ημιυπαίθριων χώρων και από την είσπραξη προστίμων διατήρησης αυθαίρετων κτισμάτων και χορήγηση αδειών και είσπραξη δικαιωμάτων στην αγορά τυχερών παιχνιδιών.
- Διαρθρωτικά μέτρα για την αποκατάσταση της διαφάνειας και της αποδοτικότητας στη διαχείριση των δαπανών, όπως νέοι κανόνες και υποχρεώσεις για τη δημοσιοποίηση οικονομικών στοιχείων σε μηνιαία βάση από όλους τους φορείς (συμπεριλαμβανομένων ΟΤΑ, ασφαλιστικών ταμείων, νοσοκομείων και δημοσίων οργανισμών), ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου των δαπανών, αναμόρφωση του δημόσιου λογιστικού και της διαδικασίας κατάρτισης και παρακολούθησης του προϋπολογισμού, ενίσχυση του ρόλου του Κοινοβουλίου στον έλεγχο της εκτέλεσης του προϋπολογισμού, δημιουργία ενιαίας αρχής πληρωμής στο δημόσιο, διπλογραφικά συστήματα και εισαγωγή σύγχρονων λογιστικών κανόνων σε νοσοκομεία και σε όλους τους δημόσιους φορείς.
- Διαρθρωτικά μέτρα για την ενίσχυση των εσόδων μέσα από τη δραστική αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής, την απλοποίηση και την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του φορολογικού συστήματος, τη δίκαιη φορολόγηση των εισοδημάτων και την υψηλότερη φορολόγηση σε μεγάλα εισοδήματα και περιουσίες, την αυστηροποίηση των ελέγχων και των ποινών για τις φορολογικές παραβάσεις, την ενίσχυση των εισπρακτικών μηχανισμών, την αναμόρφωση της φορολογικής διοίκησης.
- Μέτρα για την προστασία των πλέον αδύναμων κοινωνικών ομάδων μέσα από χορήγηση επιδομάτων με βάση κριτήρια εισοδήματος, προστασία των χαμηλοσυνταξιούχων από τις περικοπές επιδομάτων.
Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της ανάπτυξης με μεγάλες διαρθρωτικές αλλαγές σε τομείς όπως:
- Η δημόσια διοίκηση, με την εφαρμογή του νέου διοικητικού χάρτη της χώρας (Καλλικράτης), την ενίσχυση της διαφάνειας, του ελέγχου και της λογοδοσίας στις δημόσιες επιχειρήσεις, τη δημιουργία ενιαίου συστήματος προμηθειών, την εφαρμογή δράσεων για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας και την καλύτερη αξιοποίηση των πόρων στην κεντρική διοίκηση και τη μείωση του διοικητικού βάρους στις συναλλαγές των πολιτών και των επιχειρήσεων με το δημόσιο.
- Η αγορά εργασίας, με την αναθεώρηση του πλαισίου διαπραγμάτευσης και προσφυγών που διέπει τις σχέσεις εργασίας στον ιδιωτικό τομέα, την εφαρμογή νέου κατώτατου μισθού για να βοηθηθεί η είσοδος νέων στην αγορά εργασίας, την αναθεώρηση του θεσμικού πλαισίου για την ουσιαστική προστασία των εργαζόμενων και τη διευκόλυνση της εισόδου και της εξόδου από την αγορά εργασίας, συμπεριλαμβανομένων και αλλαγών που ευνοούν και προστατεύουν ευέλικτες μορφές εργασίας και μερικής απασχόληση• Το επιχειρηματικό περιβάλλον και η ενίσχυση του ανταγωνισμού, με μέτρα για τη μείωση της γραφειοκρατίας, τη διευκόλυνση έναρξης επιχειρήσεων, την εποπτεία της αγοράς με μια αποτελεσματική αρχή ανταγωνισμού, το άνοιγμα κλειστών επαγγελμάτων, την άρση εμποδίων που ευνοούν τη φοροδιαφυγή και τις στρεβλώσεις στη λειτουργία της αγοράς, την απελευθέρωση των αγορών ενέργειας και μεταφορών, την εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για τις υπηρεσίες, την ταχύτερη και αποτελεσματικότερη απορρόφηση των κονδυλίων από τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ μέσω του ΕΣΠΑ και των άλλων προγραμμάτων ώστε να επεκταθεί η παραγωγική ικανότητα της χώρας.
Εξασφάλιση της σταθερότητας του χρηματοπιστωτικού συστήματος με παρεμβάσεις όπως:
- Η δημιουργία ενός Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, με 10 δισ. Ευρώ από τον μηχανισμό της Ευρωζώνης και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου ώστε να εξασφαλίζεται η πρόσβαση σε κεφάλαια μέσω μετοχών που καλύπτουν το αναγκαίο επίπεδο κεφαλαιακής επάρκειας και συνεπώς διασφαλίζεται η παροχή ρευστότητας στην πραγματική οικονομίας.
- Η ενίσχυση της εποπτείας του χρηματοπιστωτικού συστήματος και του ελέγχου αντοχής τους σε μεταβαλλόμενες και ακραίες συνθήκες στην αγορά, ώστε να προλαμβάνονται σχετικοί κίνδυνοι.
Χωρίς αμφιβολία, το πρόγραμμα αυτό επέτρεψε στην χώρα να συνεχίσει να χρηματοδοτείται, να μην καταρρεύσει, και της έδωσε τον χρόνο για να κάνει τις μεγάλες αλλαγές που χρειαζόταν.
Δυστυχώς, και σε αντίθεση με άλλες χώρες που βρέθηκαν στην ίδια θέση, στη χώρα μας η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ ήταν μόνη της στην προσπάθεια αυτή, με όλες τις άλλες πολιτικές δυνάμεις να εξαντλούνται σε έναν ανεύθυνο λαϊκισμό που ακόμη και σήμερα κοστίζει ακριβά στη χώρα.
Είναι εύκολη η κριτική σε ένα τόσο δύσκολο πρόγραμμα. Αλλά μέχρι σήμερα ουδείς έχει αρθρώσει ένα πειστικό εναλλακτικό σχέδιο, με βάση την πολιτική πραγματικότητα στην Ευρώπη εκείνης της περιόδου.
Είναι επίσης εύκολη η κριτική για την «αποτυχία» του πρώτου μνημονίου. Όμως στους πρώτους μήνες η εφαρμογή του οδήγησε στη δραστική μείωση των ασφαλίστρων κινδύνου (spreads). Και η επάνοδός τους σε υψηλά επίπεδα τον Νοέμβριο του 2010 οφείλονταν σε πολιτικούς λόγους και ειδικά στις εκλογές της περιόδου εκείνης και στα όσα κατέστησαν επίμαχα εκλογικά ζητήματα (διαμόρφωση αντιμνημονιακού μετώπου, «ψευδομνημονιακού», όπως αποδείχτηκε, απειλή κατάρρευσης της κυβέρνησης σε περίπτωση εκλογικής ήττας κλπ.). Με βάση, όμως, το πρόγραμμα αυτό, καθώς και ΚΕ το δεύτερο πρόγραμμα και το θεμελιώδη του πυρήνα, το PSI, η χώρα κατάφερε (με μεγάλο, όμως, οικονομικό και κυρίως κοινωνικό κόστος) να δημιουργήσει τα πρωτογενή πλεονάσματα, τα οποία πολλοί σήμερα επικαλούνται ενώ τα πολεμούσαν λυσσωδώς…
Η αδυναμία της χώρας μας να ξαναβρεί γρήγορα πρόσβαση στις αγορές – και άρα να μη χρειαστεί δεύτερο πρόγραμμα – έχει να κάνει με λανθασμένες ευρωπαϊκές αποφάσεις, όπως αυτή της Deauville (συνάντηση Σαρκοζί-Μέρκελ, όπου ανακοίνωσαν ενδεχόμενο αναδιάρθρωσης χρέους μετά το 2013 κι έτσι οι κίνδυνοι για τους ιδιώτες επενδυτές δημιούργησε κλίμα εκτίναξης των spreads), και με το γεγονός ότι η κρίση εξαπλώθηκε σε όλη την Ευρώπη, με την Ιρλανδία και την Πορτογαλία να μπαίνουν επίσης σε μνημόνια.
Πρέπει, βέβαια, να σημειωθούν και ορισμένες λανθασμένες εκδοχές του προγράμματος, όπως η πρόβλεψη γρήγορης, το 2012, εξόδου στις αγορές που μόλις αναφέρθηκε, αλλά πρέπει ακόμη να υπογραμμιστούν και οι επιπλοκές που δημιουργούσαν στη χώρα οι αδυναμίες του διαρκώς πολωμένου πολιτικού μας συστήματος, που καθιστούσαν αδύνατη την επικέντρωση όλων σε κοινούς πολιτικούς στόχους και συνεπώς η χώρα οδηγούνταν σε πρόωρες εκλογές (2009,2012,2015) που επιβάρυναν τα δημοσιονομικά της χώρας και ανέτρεπαν (αυτές του 2012 και 2015) την πορεία επανόδου της Ελλάδας και των πολιτών της στην ευημερία. Κι ακόμη, πρέπει να υπογραμμιστεί, πως και οι τέσσερις κυβερνήσεις της κρίσης (Παπανδρέου, Παπαδήμου, Σαμαρά και Τσίπρα, η τέταρτη κατά τις προβλέψεις βέβαια ακόμη, που ελπίζουμε να ανατραπούν, αλλά που δεν βλέπουμε ακόμη σημάδια μιας τέτοιας ανατροπής), απέτυχαν να συντονίσουν τη λειτουργία του κράτους με τις ανάγκες της οικονομίας και της κοινωνίας για ανάπτυξη, επιβαρύνοντας έτσι τα φορολογικά και λοιπά βάρη που φορτώθηκαν και φορτώνονται στις πλαστές των πολιτών. Τέλος, όπως ήδη αναφέρθηκε, μεγάλη ,αλλά αδύνατο να αποφευχθεί λόγω κυρίως της ΕΚΤ, παράλειψη του πρώτου προγράμματος ήταν η μη παρέμβαση στο ύψος και την ποιότητα του δημόσιου χρέους.
- Το δεύτερο Πρόγραμμα και το PSI ως το θεμελιώδες οργανικό του μέρος, 2012
Με την ευκαιρία που μας δίνει η σημερινή κοινοβουλευτική πλειοψηφία (άθελά της, αφού προφανώς έχει άλλες επιδιώξεις μέσω αυτής της Εξεταστικής), ενώπιον του ελληνικού λαού, της διεθνούς κοινής γνώμης και της Ιστορίας, θα συνεχίσουμε να αναδεικνύουμε εδώ τις ακριβείς διαστάσεις και παραμέτρους των καταιγιστικών γεγονότων των τελευταίων ετών. Ό,τι λέμε και ισχυριζόμαστε, κάθε λεπτομέρεια, θα προκύψει και θα τεκμηριωθεί από μαρτυρίες όλων των εμπλεκομένων, από γραπτά κείμενα, από πηγές κάθε είδους που θα δώσουν επιτέλους οριστικό τέλος στο λαϊκισμό που ευδοκίμησε, με διαδοχικούς εκφραστές στη χώρα τα τελευταία χρόνια, δοξάζοντας προσωρινά τους θιασώτες του, δυσκολεύοντας όμως δραματικά την επαφή μας με τις σύγχρονες ανάγκες και την οριστική μας έξοδο από την κρίση. Συζητώντας για το πρώτο πρόγραμμα προσαρμογής, έχει μόλις σημειωθεί πως το μεγάλο του κενό ήταν η απουσία παρέμβασης στο χρέος. Η ΕΕ και ιδίως η ΕΚΤ δεν ήταν έτοιμη να αποδεχθεί κάτι τέτοιο φοβούμενη την επίπτωση στα ομολόγα των άλλων κρατών – μελών της ευρωζώνης (ένα είδος φαινομένου «ντόμινο») και συνολικά στο δημόσιο χρέος της ευρωζώνης .
Η πρώτη κίνηση προς την κατεύθυνση του κουρέματος του ελληνικού δημοσίου χρέους ( ως «ειδικής και μοναδικής περίπτωσης»), έγινε τον Ιούλιο του 2011, με Υπ. Οικονομικών τον αντιπρόεδρο της Κυβέρνησης κ. Βενιζέλο, όταν το eurogroup και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δέχθηκαν ότι ένα δεύτερο πρόγραμμα για την Ελλάδα πρέπει να περιλαμβάνει παρέμβαση στο μέρος εκείνο του ελληνικού δημοσίου χρέους που κατέχεται διεθνώς από ιδιώτες . Έτσι η ΕΕ προσχώρησε στην αντίληψη περί PSI (Private Sector Involvement) ειδικά για την Ελλάδα, ενόψει και της αντικατάστασης του Ζαν Κλωντ Τρισέ από τον Μάριο Ντράγκι.
Η ελληνική κυβέρνηση άρχισε τότε την καταγραφή των κομιστών των ελληνικών ομολόγων διεθνώς ,ενώ παράλληλα διαπραγματευόταν σκληρά με τους εταίρους και πιστωτές το δεύτερο πρόγραμμα, που σήμαινε ένα πολύ μεγαλύτερο δάνειο, με πολύ καλύτερους όρους και έπρεπε να αποκρούσει πιέσεις για » συμφωνημένη » έξοδο από την ευρωζώνη .
Μετά τη σύγκρουση με την τρόικα και την αποχώρησή της από την Αθήνα την
1.9.2011, διαμορφώθηκε το πλαίσιο της συμφωνίας με τους εταίρους σε αλλεπάλληλες συνόδους του Eurogroup και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, μεταξύ 21-27.10.2011.
Μεσολάβησε η κρίση που προκλήθηκε με την εξαγγελία του δημοψηφίσματος από τον τότε πρωθυπουργό Γ. Παπανδρέου, η συνάντηση των Καννών και ο σχηματισμός της κυβέρνησης συνεργασίας ΠΑΣΟΚ / ΝΔ / ΛΑΟΣ, με πρωθυπουργό τον Λ. Παπαδήμο.
Μετά από σκληρές και πραγματικές διαπραγματεύσεις, με συγκεκριμένα στοιχεία και πολύπλοκα τεχνικά ζητήματα (που πέρασαν από διάφορα στάδια και εξειδικεύθηκαν ως πλαίσιο στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 26/10/2011), αφενός μεν με τους θεσμικούς εταίρους, αφετέρου δε με τους εκπροσώπους του διεθνούς ιδιωτικού τομέα, οριστικοποιήθηκε στο Eurogroup της 21. 2.2012, τόσο το δεύτερο πρόγραμμα / δάνειο με πολύ καλύτερους όρους σε σχέση με το πρώτο (μεγαλύτερα ποσά, μεγαλύτερη διάρκεια ,μικρότερο επιτόκιο , μεγαλύτερη περίοδος χάρητος), όσο και το σχήμα του PSI που υποστηριζόταν χρηματοοικονομικά από το δεύτερο δάνειο / πρόγραμμα και ήταν πυλώνας του όλου προγράμματος. Στη συμφωνία αυτή άλλωστε ακόμη και σήμερα στηρίζεται η Κυβέρνηση, αφού αυτή η συμφωνία της παρέχει τη νομική και πολιτική βάση για το εύλογο αίτημα των περαιτέρω παραμετρικών (και όχι τα ανεδαφικά προεκλογικά περί μονομερούς διαγραφής του χρέους) παρεμβάσεων στο χρέος. Και είναι πολιτικά, κοινοβουλευτικά, θεσμικά, οικονομικά και ηθικά διάτρητη η στάση της σημερινής κυβερνητικής πλειοψηφίας να θέτει υπό εξέταση το PSI, μη αναφέροντας τίποτε για το δεύτερο πρόγραμμα, στο κείμενο-πρότασης για την παρούσα εξεταστική επιτροπή, προφανώς για να αποφύγει τις «ευθύνες» της κυβέρνησης την οποία στηρίζει, η οποία ζήτησε και πήρε την παράταση της ισχύος του έως την 30η Ιουνίου 2015. Άλλωστε, προς αποφυγή οποιωνδήποτε αστήρικτων αντιρρήσεων, αρκεί η παραπομπή στην ομιλία του Υπ. Οικονομικών στον ΣΕΒ την 18/5/2015, περί ολοκλήρωσης της αξιολόγησης του 2ου προγράμματος τις μέρες αυτές!!! Η ανακριβής, έωλη, ψευδής και δημαγωγική κυβερνητική θέση πως παρατάθηκε η δανειακή σύμβαση κι όχι το 2ο Πρόγραμμα (Μνημόνιο), καταρρέει από τα ίδια τα λόγια των νυν κυβερνώντων.
Το ελληνικό PSI του 2012 που συντελέστηκε στις 8.3.2012 (και συμπληρώθηκε το Νοέμβριο του ίδιου έτους με την επαναγορά ομολόγων που είχαν εκδοθεί στο πλαίσιο του PSI), συνιστά το μεγαλύτερο κούρεμα δημοσίου χρέους που έχει γίνει στην παγκόσμια οικονομική ιστορία .
Είναι επίσης ένα κούρεμα (πρόγραμμα ανταλλαγής παλαιών ομολόγων με νεότερα, διαφόρων μορφών και μειωμένης αξίας) που έγινε εθελοντικά ,δηλαδή με τη συμφωνία των κομιστών και με απόλυτη νομική ασφάλεια ,σε αντίθεση με άλλες περιπτώσεις παρεμβάσεων που και μικρότερες ήσαν και τεράστιες δικαστικές εκκρεμότητες άνοιξαν. Η Αργεντινή ταλαιπωρείται ακόμη ενώπιων των αμερικανικών δικαστηρίων.
Το PSI δεν είναι, όμως, μόνο κούρεμα ,αλλά και μια ριζική αναδιάρθρωση του ελληνικού δημοσίου χρέους :
– επιμηκύνθηκε εντυπωσιακά η μέση διάρκεια του συνόλου του χρέους που φτάνει τώρα τα 16,5 έτη ,χρόνος διπλάσιος από τη μέση ευρωπαϊκή διάρκεια χρέους
– μειώθηκε δραστικά το μέσο επιτόκιο στο 2,1 ,δηλαδή στο επίπεδο του 40 % του προηγούμενου μέσου επιτοκίου
– μειώθηκε δραστικά το ετήσιο κόστος εξυπηρέτησης του συνόλου του χρέους, κατά 60% σε σχέση με το 2010, ελαφραίνοντας αντίστοιχα τους ετήσιους προϋπολογισμούς του κράτους.
– διαμορφώθηκαν με πολύ καλύτερο τρόπο οι λήξεις ομολόγων
Όλα αυτά προσδιορίζουν το μέγεθος του κουρέματος σε όρους καθαρής παρούσας αξίας ( NPV ), δηλαδή το μέγεθος του κουρέματος που προκύπτει όχι μόνο από τη μείωση της ονομαστικής άξιας του κεφαλαίου (πολλοί, από άγνοια ή ένδεια επιχειρημάτων επέμεναν σχεδόν εμμονικά σε αυτή τη διάσταση, αλλά ολοένα και προσχωρούν στην ίδια άποψη, διαγράφοντας «μονοκοντυλιά» όσα έλεγαν επί χρόνια, έως και για μονομερείς ενέργειες διαγραφής) αλλά και από τη διάρκεια και το επιτόκιο. Το τι τελικά χρωστά και πρέπει να πληρώσει το δημόσιο .Γι αυτό είναι αστείο να υπολογίζει κάποιος το χρέος μόνο ως ονομαστική αξία προς το ΑΕΠ, όταν η ονομαστική αξία μπορεί να μειώνεται και να αυξάνεται το επιτόκιο και αντίστροφα. Με το PSI και την συμπληρωματική επαναγορά ομολόγων ,η ονομαστική μείωση του χρέους έφτασε τα 126 δις ευρώ ( 106 + 20 ) .
Σε καθαρή παρούσα αξία ( λόγω χαμηλού επιτοκίου και επιμήκυνσης της διαρκείας) το ελληνικό δημόσιο χρέος μειώθηκε κατά σχεδόν 175 δις ευρώ ,δηλαδή κατά περίπου 90 % του σημερινού ΑΕΠ!
Αυτή η μείωση χρέους σε καθαρή παρούσα αξία είναι και η βάση υπολογισμού για το τελικό όφελος, μετά την ανάληψη υποχρεώσεων που έπρεπε να γίνουν από το δημόσιο κυρίως για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών. .
Σε σχέση με τα περίπου 175 δις του οφέλους από το κούρεμα , το δημόσιο ανέλαβε δάνειο 50 δις για την ανακεφαλαιοποιηση των τραπεζών .
Ο ισχυρισμός ότι το δημόσιο προκάλεσε την ανάγκη ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών λόγω της ζημιάς που προκάλεσε σε αυτές το PSI, είναι απλοϊκός. Ακόμη και αν δεν γινόταν το PSI ,οι τράπεζες θα κατέγραφαν μεγάλες ζημίες από το χαρτοφυλάκιο ομολόγων του ελληνικού δημοσίου λόγω της ραγδαίας πτώσης της αξίας τους στη δευτερογενή αγορά. Επίσης ,είναι προφανές ότι αν δεν γινόταν με επιτυχία το PSI , τυχόν χρεωκοπία του ελληνικού δημοσίου ,θα συμπαρέσυρε σε χρεοκοπία τις τράπεζες και θα οδηγούσε σε πλήρη απώλεια των καταθέσεων. Ανάγκες ανακεφαλαιοποίησης όμως των τραπεζών υπήρχαν ,όπως προέκυπτε από τον έλεγχο της Black Rock , και λόγω δανείων που είχαν χορηγηθεί και κατέστησαν μη εξυπηρετούμενα (εμφανιζόμενα πλέον στους ισολογισμούς) λόγω της κρίσης και ανεξαρτήτως βεβαίως του PSI .Από τα 50 δις του δανείου, τα 37 δις τα είχε ούτως ή άλλως αφαιρέσει το κράτος από το δημόσιο χρέος χάρη στο PSI. Από αυτά τα 50 δις διατέθηκαν τελικά για την εκκαθάριση και ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, μόνο 39 δις, δηλαδή μόλις 2 δις περισσότερα από αυτά που κέρδισε το δημόσιο από το PSI στις ελληνικές τράπεζες! Η δε πραγματοποιηθείσα ανακεφαλαιοποίηση σταθεροποίησε, την εποχή αυτή, το τραπεζικό σύστημα και σύμφωνα με όλους τους έγκυρους αναλυτές, σε μέγιστο (ακόμα και συγκριτικά) βαθμό.
Τα 11 δις έχουν παραμείνει αδιάθετα και τελικά επιστράφηκαν με τη συμφωνία (και όχι βέβαια, «απλή ανακοίνωση») της 20.2.2015 και την τροποποίηση / παράταση της κύριας σύμβασης χρηματοοικονομικής διευκόλυνσης μέχρι 30.6.2015. Για την απώλεια των χρημάτων αυτών (ελπίζουμε όχι οριστική), χρήματα που εμείς είχαμε συμφωνήσει να αποτελέσουν τη βάση για την προληπτική γραμμή στήριξης που θα υποστήριζε την προσπάθεια της χώρας για συντεταγμένη επάνοδο στις αγορές, κάποιοι πρέπει να δώσουν επαρκείς εξηγήσεις, τόσο γενικότερα στον ελληνικό λαό, όσο και εδώ και τώρα σε αυτή την εξεταστική επιτροπή. Και πρώτος από όλους ο νυν Υπ. Οικονομικών που προκάλεσε βλάβη σε βάρος των συμφερόντων του Δημοσίου και λειτουργεί εκτός δημοκρατικής νομιμοποίησης, αφού η παράταση του Μνημονίου που υπέγραψε, δεν έχει κυρωθεί από την Βουλή.
Σύμφωνα με τη μελέτη βιωσιμότητας του χρέους το δημόσιο προβλέπεται να ανακτήσει, από τις μετοχές που έχει αποκτήσει στις ελληνικές τράπεζες ,16 δις . Η χρηματιστηριακή αξία του χαρτοφυλακίου του δημοσίου στις τράπεζες έφτασε σε κάποιες φάσεις τα 25 δις . Η ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας και η επάνοδος στην ομαλότητα, μπορεί να οδηγήσει σε ανάκτηση ακόμα και παραπάνω από 25 δις, από τα 39 που διέθεσε το δημόσιο. .
Ο άλλος μεγάλος μύθος αφορά τη συμμετοχή των ασφαλιστικών ταμείων στο PSI:
Πράγματι, κουρεύτηκαν (λογιστικά) τα ομόλογά τους, γιατί όμως; Μπορούσε να γίνει αλλιώς; Και ποια είναι ακριβώς η «πολυθρύλητη» ζημία που υπέστησαν; Μήπως δεν είναι έτσι τα πράγματα; Οι παρεμβάσεις αυτές έγιναν α) για λόγους διεθνούς νομιμότητας και ασφάλειας της χώρας (αρχή pari passu, που επιβάλλει ισότιμη μεταχείριση όλων των πιστωτών. Πώς να επιβάλεις κούρεμα σε ξένο Ταμείο και να εξαιρεθεί το ελληνικό;) αλλά και β) για λόγους εξασφάλισης αναγκαίων πλειοψηφιών ομολογιούχων (ρήτρες συλλογικής δράσης, νόμος 4050/2012 που ενσωμάτωσε διεθνείς αρχές που δεν υπήρχαν στην ελληνική έννομη τάξη και κρίθηκαν νόμιμες από το ΣτΕ): με τη συμμετοχή και των Ταμείων εξασφαλίστηκε η αναγκαία από τον ανωτέρω Νόμο πλειοψηφία, ώστε να επιβληθεί στο σύνολο των ομολογιούχων ελληνικού δικαίου το κούρεμα. Οι πλειοψηφίες αυτές υπήρξαν εθελοντικές και μόνο αφού κατέστησαν εφικτές (τα 2/3 του συνόλου, σύμφωνα με το νόμο) μπόρεσαν να επιβληθούν στο σύνολο σύμφωνα με την εφαρμογή της ανωτέρω γενικής διεθνούς αρχής της «ρήτρας συλλογικής δράσης».
Τι σημαίνουν αυτά σε ποσά; 22 δις είχαν τα Ταμεία. Κουρεύτηκαν τα 12.8δις, τα πήρε το κράτος, όχι κάποιος «ξένος». Από τη μία τσέπη του Δημοσίου, μπήκαν στην άλλη. Παραμένει πάντοτε η διακριτική του ευχέρεια να τα επιστρέψει με την ανάκαμψη της οικονομίας. Ούτως ή άλλως η ετήσια επιχορήγηση το 2012 προς τα Ταμεία ήταν 17 δις. Το Δημόσιο εγγυάται τη βιωσιμότητα των Ταμείων, σε κάθε περίπτωση (150 δις επιχορηγήσεις την περίοδο 2002-2012). Αν το 2012 κατέρρεε η χώρα, θα υπήρχαν Ταμεία;
Η ετήσια απόδοση που είχαν τα Ταμεία από αυτά τα 22 δις ομολόγων, ήταν 500 εκ. Με την ανταλλαγή του PSI πήραν στο χέρι 4,5 δις ρευστό. Τους προτάθηκε να αγοράσουν νέα ελληνικά ομόλογα με μέρος αυτών των χρημάτων. Το έκανε το ΙΚΑ και απoκατέστησε κατά 130% το χαρτοφυλάκιο του! Άλλες Διοικήσεις Ταμείων είναι υπόλογες και θα μας εξηγήσουν το σκεπτικό τους. Τα λεφτά που κουρεύτηκαν, ωφέλησαν το κράτος και υπάρχουν/παραμένουν σε αυτό.
Περί αγγλικού δικαίου. Μα φυσικά τα νέα ομόλογα υπήχθησαν εκεί. Πώς θα πείθονταν οι επενδυτές (που το ζητούσαν) να δεχθούν το κούρεμα, αν δεν είχαν εξασφάλιση πως θα ήταν το μοναδικό; Με το αγγλικό δίκαιο, δόθηκε αυτή η εξασφάλιση, αφού οι όροι που επιβάλει σε πιθανή νέα αναδιάρθρωση την καθιστούν ιδιαίτερα δύσκολη. Πρέπει βέβαια να σημειωθεί ότι σε περίπτωση αναγκαστικής εκτέλεσης (έσχατη λύση στην οποία δεν θα οδηγηθούμε λόγω ακριβώς του συναινετικού πλαισίου της συμφωνίας), ισχύει το δίκαιο του τόπου της εκτέλεσης, δηλαδή το ελληνικό δίκαιο. Αυτό αρκεί ως απάντηση σε όσους καλλιέργησαν μύθους για κατασχέσεις των μνημείων και των υποδομών της χώρας, δηλαδή στοιχείων ανεπίδεκτων κατάσχεσης.
Το ζήτημα των ομολογιούχων / φυσικών προσώπων έχει ως εξής :
Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει στην σχετική εθνική και διεθνή νομολογία που επιβεβαίωσε τη νομική αρτιότητα του PSI: τόσο σε εθνικό επίπεδο, το αρμόδιο ανώτατο δικαστήριο επικύρωσε τη νομιμότητα της διαδικασίας (ΣτΕ απόφ 1116/2014), όσο και πολύ πρόσφατα το διεθνές διαιτητικό δικαστήριο (ICDID) με σχετική του απόφαση απορρίπτει τους ισχυρισμούς εταιρείας τσεχικών συμφερόντων, όπως και του ταχυδρομικού ταμιευτηρίου της Σλοβακίας (οι αποφάσεις θα προσκομισθούν). Ως προς αυτές τις περιπτώσεις πάντως, επειδή πρόκειται για οιονεί καταθέτες κι όχι επενδυτές, το κράτος οφείλει να δώσει κάποια λύση.
Η ελληνική Κυβέρνηση (με Πρωθυπουργό τον κ. Λ.Παπαδήμο και την στήριξη τότε τριών κομμάτων: ΠΑΣΟΚ, ΝΔ, ΛΑΟΣ), όπως είχε κατ’ επανάληψη ανακοινωθεί δημόσια από τον τότε Υπουργό Οικονομικών, επεδίωξε, με διάφορους τρόπους να εξαιρέσει από την υπαγωγή στο PSI τα φυσικά πρόσωπα που κατείχαν ομόλογα του ελληνικού δημοσίου και ιδίως αυτά που ως αποταμιευτές τα είχαν προμηθευτεί, χωρίς να κερδοσκοπούν, στην δευτερογενή αγορά. Τα ομόλογα που κατείχε αυτή η κατηγορία φυσικών προσώπων ήσαν, ούτως ή άλλως, πολύ μικρής ονομαστικής αξίας σε σχέση με το συνολικό όγκο των 210 δισ. ευρώ που ήταν η ονομαστική αξία των ομολόγων που υπήχθησαν στο PSI με απόφαση της αυξημένης πλειοψηφίας των ομολογιούχων μέσω των ρητρών συλλογικής δράσης (CACs).
Παρά τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν μέχρι τελευταία στιγμή, τόσο τα κράτη – μέλη της Eυρωζώνης, μέσω του Προέδρου και των μελών του Eurogroup, όσο και το ΔΝΤ, έθεσαν με άκαμπτο και κατηγορηματικό τρόπο ως όρο για την στήριξη και χρηματοδότηση του PSI, να μην εξαιρεθεί κανένα φυσικό πρόσωπο. Είχαν προηγηθεί διαμαρτυρίες φυσικών προσώπων – πολιτών άλλων ευρωπαϊκών χωρών, οι οποίοι κατείχαν ελληνικά ομόλογα, προς τις κυβερνήσεις τους, με αποτέλεσμα να αποκτήσει διεθνείς διαστάσεις το ζήτημα των ομολογιούχων – φυσικών προσώπων. Κατά τον τρόπο, αυτό αποκλείστηκε τότε ρητά από το Eurogroup και η λύση του συμψηφισμού μελλοντικών φορολογικών υποχρεώσεων των ομολογιούχων, καθώς πολίτες άλλων χωρών δεν έχουν κατά τεκμήριο τέτοιες φορολογικές υποχρεώσεις στην Ελλάδα. Το ζήτημα όμως αυτό τίθεται σε νέα βάση μετά την υιοθέτηση της αναβαλλόμενης φορολογίας για τις τράπεζες. Εάν η ρύθμιση αυτή γίνει οριστικά δεκτή από την ΕΕ, δημιουργεί προηγούμενο και για άλλους ομολογιούχους με φορολογικές υποχρεώσεις στην Ελλάδα.
Το Υπουργικό Συμβούλιο και τα κόμματα που στήριζαν την κυβέρνηση (είχε στο μεταξύ αποχωρήσει ο ΛΑΟΣ) ενημερώθηκαν για τους επιτακτικούς όρους των εταίρων και πιστωτών μας και προέβησαν σε μια αναγκαστική στάθμιση προκειμένου να διασφαλισθεί η πραγματοποίηση του PSI, χωρίς το οποίο η χώρα δεν θα είχε ούτε δάνειο, ούτε στήριξη, ούτε προοπτική εξόδου από τη κρίση.
Αμέσως σχεδόν μετά την ολοκλήρωση του PSI η χώρα εισήλθε σε μακρά προεκλογική περίοδο κατά τη διάρκεια της όποιας τα κόμματα, πλην του ΠΑΣΟΚ, έδωσαν με ευκολία αόριστες υποσχέσεις στους ομολογιούχους, που είχαν στο μεταξύ συγκροτήσει σωματείο.
Σε συναντήσεις του ΟΔΔΗΧ με το σωματείο των ομολογιούχους προτάθηκε ως ρεαλιστική και άμεση λύση να χρησιμοποιήσουν το ισοδύναμο ρευστού που είχαν λάβει με τη μορφή τίτλων του EFSF προκειμένου να αγοράσουν στη δευτερογενή αγορά ομόλογα ελληνικού δημοσίου νέας έκδοσης, η πληρωμή των οποίων είναι ουσιαστικά διασφαλισμένη από το EFSF. Αυτό θα τους επέτρεπε να αποκτήσουν ομόλογα πολύ μεγαλύτερης ονομαστικής αξίας και μαζί με τα νέα ομόλογα που είχαν ήδη λάβει να έχουν ένα χαρτοφυλάκιο που σχεδόν κάλυπτε τις απώλειες τους
Αντί όμως να ακολουθήσουν την πρότασή της κυβέρνησης προτίμησαν την οδό της προσφυγής στο ΣτΕ αμφισβητώντας τη νομιμότητα του PSI, πράγμα που πολύ θα ήθελαν οι απανταχού της γης κερδοσκόποι
Ενδεχομένως πείστηκαν από εύκολες προεκλογικές υποσχέσεις του 2012 που επαναλήφθηκαν το 2015.
Ενδεχομένως παρασύρθηκαν από κάποιους που χρησιμοποιούν τους ομολογιούχους ως μοχλό δημιουργίας «αντιμνημονιακών» εντυπώσεων.
Και γιατί το χρέος συνέχισε να μεγαλώνει ως ποσοστό; Ιδού ένα ακόμη ερώτημα που διαρκώς απασχολεί και στο οποίο δίνονται οι πιο ανεύθυνες, δημαγωγικές και παιδαριώδεις απαντήσεις. Μα προκύπτει μαθηματικά: α) η χώρα συνέχισε να έχει ελλείμματα και β) υπήρχε σωρευμένη ύφεση. Στο κλάσμα χρέος προς ΑΕΠ μειωνόταν συνεχώς ο παρονομαστής, άρα και μεγάλωνε το ποσοστό. Ας φανταστούμε πόσο θα ήταν το χρέος (ως ποσοστό) χωρίς το κούρεμα! Αυτοί που μιλούσαν για κούρεμα του μεγαλύτερου ποσοστού του χρέους ακόμη και μονομερώς και τώρα το ξεχνούν επιδεικτικά, νομιμοποιούνται να ασκήσουν κριτική όταν φέρουν συμφωνία κουρέματος έστω και ενός ευρώ, όχι δεκάδων δις που φέραμε εμείς.
- Η εφαρμογή του 2ου Προγράμματος, περίοδος Ιουνίου 2012-Ιανουάριος 2015
Η Ελλάδα και κατά την περίοδο αυτή συνέχισε την αλματώδη δημοσιονομική της προσαρμογή. Το 2013 καταγράφηκε και πάλι πρωτογενές πλεόνασμα (ύστερα από το 2002) ύψους 1,2% του ΑΕΠ. Η βελτίωση στο πρωτογενές αποτέλεσμα την περίοδο 2009-2013 ήταν άνω των 11 ποσοστιαίων μονάδων του ΑΕΠ. Αν υπολογιστεί και η ύφεση, φτάνουμε τις 18 μονάδες.
Αποκατάσταση της ανταγωνιστικότητας. Βελτιώθηκε η ανταγωνιστικότητα κόστους κατά 25%. Αυτό αντανακλά κυρίως τις διαρθρωτικές αλλαγές στην αγορά εργασίας, αλλά και τη δυσμενή πραγματικότητα της μεγάλης ανεργίας που συμπίεσε το κόστος εργασίας,
Σημαντική προσαρμογή στον εξωτερικό τομέα. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρουσίασε πλεόνασμα (0,9 %) το 2014 για δεύτερη χρονιά. Σε σχέση με το 2008 πρόκειται για βελτίωση 15 μονάδων. Παρά τη μείωση των εισαγωγών, ειδικά μετά το 2009 υπάρχει σαφής αύξηση και των εξαγωγών της χώρας (με αύξηση πάνω από το μέσο όρο των χωρών της Ε.Ε.
Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις ήταν μέσα στις πολιτικές προτεραιότητες: σύνδεση μισθολογικής εξέλιξης με επίδοση, ευελιξία και κινητικότητα στην εργασία κλπ. Σύμφωνα με ΟΟΣΑ (ανάμεσα στα μέλη του) αλλά και Euro Plus Monitor 2014 (ανάμεσα σε 21 ευρωπαϊκές χώρες) η Ελλάδα είναι πρώτη στις μεταρρυθμίσεις.
Περιορίστηκε το μέγεθος του δημόσιου τομέα (μείωση 180.000 υπαλλήλων ή 20%) και έγιναν παρεμβάσεις εξορθολογισμού στη διοίκηση. Με νέα συστήματα κατέστη ευχερέστερη η παρακολούθηση δημόσιων δαπανών. Έγιναν παρεμβάσεις στο φορολογικό σύστημα (εδώ δεν υπήρξε η δέουσα επιτυχία) και κυρίως στην ανεξαρτησία των φορολογικών αρχών, που παραμένει ζητούμενο στην ίδια γραμμή.
Τέλος, θετική ήταν η ανακεφαλαιοποίηση των Τραπεζών και η αναδιάταξη του συστήματος. Η νέα πραγματικότητα αποτιμάται θετικά από τα αποτελέσματα του σχετικού Ελέγχου Ποιότητας και τα τεστ προσομοίωσης που πραγματοποιήθηκαν με την ευθύνη της ΕΚΤ και παρουσιάστηκαν στις 26 Οκτωβρίου 2014.
Οι θετικές εκτιμήσεις για τη νέα χρονιά, ανασχέθηκαν από την αβεβαιότητα που επήλθε λόγω των πολιτικών εξελίξεων. Η συμφωνία της 20ής Φεβρουαρίου περιόρισε προσωρινά την αβεβαιότητα, ωστόσο η καθυστέρηση της επίτευξης συμφωνίας επιδεινώνει όλα τα μεγέθη και αυξάνει τους κινδύνους επιπλοκών και ατυχήματος.
Όσον αφορά στη βιωσιμότητα του χρέους:
Το 80% πλέον ανήκει στον επίσημο δημόσιο τομέα. Η μείωση των επιτοκίων και η επιμήκυνση αποπληρωμής το έχει ελαφρύνει σημαντικά. Το μέσο επιτόκιο διαμορφώνεται σε 0,56% στα κρατικά/διμερή δάνεια, με μέση διάρκεια τα 16 έτη. Τα δάνεια EFSF φτάνουν έως το 2052 με επιτόκιο ελάχιστα υψηλότερο από όσο δανείζεται ο ίδιος! Έτσι, η μέση διάρκεια του χρέους από 6,5 έτη το 2011 αυξήθηκε στα 16,5 έτη και το κόστος εξυπηρέτησής του βρίσκεται περίπου στο 2.8% του ΑΕΠ (κάτω από το μέσο όρο των χωρών του Νότου της ΕΕ). Με παρόμοιες παραμετρικές αλλαγές στην εξυπηρέτηση του χρέους, βάσει των συμφωνηθέντων από το 2012, μπορεί να επέλθουν ιδιαίτερα οφέλη στην οικονομία που υπολογίζονται σε σειρά μελετών.
Πρέπει, βέβαια, εδώ αμέσως να αναφερθούν και πάλι οι αδυναμίες υπέρβασης των γραφειοκρατικών εμποδίων που προκαλούνται στην αναπτυξιακή πορεία της χώρας και οι οποίες βαραίνουν τις προηγούμενες κυβερνήσεις και τις οποίες δεν φαίνεται να έχει την ικανότητα αλλά και τη βούληση να υπερβεί και η παρούσα κυβέρνηση. Και να υπογραμμιστεί, πως οι αδυναμίες αυτές μετατρέπονται σε φορολογικά και άλλα είδη οικονομικών βαρών στις πλάτες των πολιτών και των επιχειρήσεων. Και, οπωσδήποτε, να επισημαίνεται ως πρωτεύον, κύριο και διαρκές μέλημά μας την επάνοδο του λαού που υποφέρει στην ευημερία. Η αρχή έγινε στο τελευταίο τρίμηνο του 2014, όταν η χώρα σημείωσε μετά από επτά ολόκληρα χρόνια ανάπτυξη 0.8%. Δυστυχώς, οι προβλέψεις της ΕΚΤ και όλων των διεθνών οργανισμών για ανάπτυξη 2.5-3% για τα έτη 2015 και 2016 ανακόπηκαν από τη σημερινή κοινοβουλευτική πλειοψηφία, που με την έλλειψη γνώσης, συνείδησης και σχεδίου έριξε και πάλι τη χώρα στην ύφεση.
Όλα τα προαναφερθέντα θετικά, ωστόσο, που προέκυψαν για να περιφρουρηθούν και να ενισχυθούν, προϋποθέτουν μια κυβέρνηση που αγωνίζεται για τα μακροπρόθεσμα, αλλά και για τα καθημερινά προβλήματα του λαού και της χώρας, κι όχι μια κυβέρνηση όπως η σημερινή που βασικό της μέλημα είναι η συναρμολόγηση των ψευδών και της προεκλογικής της δημαγωγίας με την πραγματικότητα και η ευθυγράμμιση των εσωκομματικών της προβλημάτων με τις επιλογές που εξ αντικειμένου έχει η χώρα.
- Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ
Ο Πρωθυπουργός δίνει διαρκώς εξετάσεις στους σκληρούς του κόμματός του, τους οπαδούς της ρήξης και της χρεοκοπίας, επιλέγοντας συνήθως μια «λεβέντικη» ρητορική. Ούτως ή άλλως, βέβαια, με τους μέσα διαπραγματεύεται και στο εσωτερικό ακροατήριο απευθύνεται. Στο πλαίσιο αυτό παρουσιάζει μια μαγική εικόνα ως απολογισμό του πρώτου τετραμήνου της κυβέρνησης της “πρώτης φοράς αριστερά “.
Υπάρχει όμως και ο άλλος, ο πραγματικός απολογισμός. Ας υπενθυμίσουμε, τελείως ενδεικτικά, 10 σημαντικά σημεία του:
Η οικονομία οδηγείται και πάλι σε ύφεση που θα φέρει και διόγκωση της ανεργίας. Ούτε λόγος για επενδύσεις και ανάπτυξη (την περιμένουμε από την Βενεζουέλα), ενώ αμφισβητούνται μεγάλες επενδύσεις στην ενέργεια, στον ορυκτό πλούτο και γενικότερα δημιουργείται κλίμα αποεπένδυσης. Ακόμη και τα έργα υποδομής δεν προχωρούν και ορισμένα μάλιστα απειλούνται ,εκ άμεση διακοπή, που αν υπάρξει δεν θα είναι βραχείας διάρκειας
Το δημόσιο δεν πληρώνει τις υποχρεώσεις του, η εσωτερική στάση πληρωμών έχει επιβληθεί, οι ληξιπρόθεσμες οφειλές διευρύνονται, η ρευστότητα είναι άγνωστη λέξη στην αγορά, οδηγώντας σε οικονομική ασφυξία χιλιάδες επιχειρήσεις.
Οδηγούμαστε ολοταχώς σε νέο μνημόνιο και φοροεπιδρομή υπό την απειλή του Grexit ή σε χρεοκοπία που θα φέρει όχι κάποια μέτρα λιτότητας, αλλά τραγική καθολική λιτότητα. Και από την άλλη πλευρά χαρίζονται οφειλές σε αυτούς που ήταν πρωταθλητές στη φοροκλοπή και στη φοροδιαφυγή εκατομμυρίων ευρώ από το Δημόσιο..
Τα ποσά που διατέθηκαν για την αντιμετώπιση της φτώχειας είναι μόνο το 40% των όσων δόθηκαν πέρσι ως κοινωνικό μέρισμα, και το 10 % των όσων έταξαν στην Θεσσαλονίκη. Ο θεσμός του ελάχιστου κοινωνικού εισοδήματος εγκαταλείπεται.
Η υγεία και τα ασφαλιστικά Ταμεία καταρρέουν, ενώ οι αρμόδιοι ασχολούνται με το στασίδι τους στις πρωινές τηλεοπτικές εκπομπές. Τα αποθεματικά Ταμείων, ΟΤΑ, Οργανισμών δεσμεύονται με ΠΝΠ και απειλούνται με εξαφάνιση.
Ο κομματισμός, ο νεποτισμός, οι πελατειακές σχέσεις κυριαρχούν στο δημόσιο, ενώ Υπουργοί υπογράφουν συμβάσεις προσλήψεων με τα αζημίωτο.
Η συντηρητική αντιμεταρρύθμιση, η παράδοση στα οργανωμένα συμφέροντα, o πόλεμος κατά της αριστείας χαρακτηρίζουν την πολιτική στην Παιδεία.
Πλήρης ακινησία για την εφαρμογή της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής που θα κρίνει δικαιώματα και επιδοτήσεις 700.000 δικαιούχων μέχρι το 2020. Δέσμευση χρημάτων του ΟΠΕΚΕΠΕ και των ασφαλιστικών εισφορών στον ΟΓΑ.
Οι αδιαφανείς συμβάσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων και οι βόλτες με τα ελικόπτερα αποτελούν τις ασχολίες του ΥΠΕΘΑ. Στην εξωτερική πολιτική η χώρα απομονώνονται από τους παραδοσιακούς συμμάχους της. Οι μεγάλες πολιτικές για την εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων υπονομεύονται.
Καλλιεργείται και πάλι ο διχασμός, κυριαρχούν οι προσπάθειες κατασυκοφάντησης των πολιτικών αντιπάλων με σταλινικές μεθόδους, και μάλιστα την ίδια ώρα που με φωτογραφικές διατάξεις επιχειρείται η αποφυλάκιση των τρομοκρατών.
Και όλα αυτά σε λίγο παραπάνω από 100 ημέρες, που δυστυχώς αρκούν για το μεγάλο άλμα προς τα πίσω. Ταυτοχρόνως, ο Υπ. Οικονομικών απομόνωσε τη χώρα στο eurogroup, επιτυγχάνοντας για πρώτη φορά πλειοψηφίες 18-1 σε βάρος της Ελλάδας και επιτέθηκε στα συμφέροντα της χώρας, στρεφόμενος κατά του PSI, αναπτύσσοντας την καταπληκτική θεωρία ότι με το PSI που οδήγησε στο κούρεμα του χρέους, την ριζική αναδιάρθρωση και την μείωση του ετήσιου κόστους εξυπηρέτησής του κατά 60% σε σχέση με το 2009, διευκόλυνε την ΕΚΤ, γιατί η Ελλάδα οφείλει να εξοφλήσει τα ελληνικά ομόλογα που κατέχει η ΕΚΤ στο 100% ανεξάρτητα του τιμήματος που κατέβαλε η ΕΚΤ στην δευτερογενή αγορά όταν τα απέκτησε! Δεν τον ενδιαφέρει, προφανώς, το γεγονός ότι η ΕΚΤ και οι κεντρικές τράπεζες της ευρωζώνης στήριξαν το κούρεμα και την αναδιάρθρωση του ελληνικού δημόσιου χρέους δεχόμενες, στο πλαίσιο του PSI, να επιστρέφουν τα κέρδη τους στην Ελλάδα, αλλά ταυτοχρόνως διεκδικεί τα 1,9 δις των κερδών αυτών! Δεν σκέφτεται ότι βασική του μέριμνα πρέπει να είναι τώρα η διεκδίκηση της εφαρμογής των δεσμεύσεων του Eurogroup για περαιτέρω παραμετρικές αλλαγές στο ελληνικό δημόσιο χρέος, δεσμεύσεων που είναι παρακολούθημα και συνέχεια του PSI του 2012! Δεν αντιλαμβάνεται ότι, όπως υπάρχει τώρα το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης της ΕΚΤ, έτσι λειτουργούσε πρακτικά η αγορά ομολόγων των κρατών – μελών της ευρωζώνης από την ΕΚΤ, ιδίως την σκληρή περίοδο της κρίσης το 2008-2011. Πώς είναι δυνατόν ένας υπουργός Οικονομικών να μη καταλαβαίνει ότι η ΕΚΤ θεωρεί το χαρτοφυλάκιο ομολόγων του ελληνικού δημοσίου που κατέχει ως πρώιμο τμήμα του μηχανισμού ποσοτικής χαλάρωσης γιατί επιτέλεσε μέσα στην οξεία φάση της κρίσης.
Αυτά λέει ο υπουργός που εγκατέλειψε μέσα σε λίγες ημέρες την προσπάθεια παραμετρικής βελτίωσης του χρέους, δηλαδή την αξιοποίηση των αποφάσεων του 2012.Αυτός λοιπόν ο υπουργός που είναι προφανές ότι δεν έχει αίσθηση της ευθύνης του για τη βαθιά και μακροπρόθεσμη ζημιά που κάνει στη χώρα. Πρότασή μας είναι η όσο το δυνατόν πιο σύντομη πρόσκλησή του στην εξεταστική επιτροπή.