Για το πραξικόπημα στην Τουρκία, το νέο σκηνικό και τις επικείμενες εξελίξεις.
———————————————————————————–
Σημειώνουμε :
1. Συναισθηματικές, θυμικές, ηθικολογικές και παρορμητικές, όπως και οι επί γενικών αρχών, τοποθετήσεις, δεν μπορούν να έχουν αντικειμενικό και ρεαλιστικό χαρακτήρα και καλό είναι να αποφεύγονται, γιατί οι διαψεύσεις και απογοητεύσεις που ακολουθούν δεν είναι παρά κύριο αποτέλεσμα αυτού του τύπου προσεγγίσεων.
2. Η ανάγνωση και πολύ περισσότερο η ανάλυση τέτοιων γεγονότων, – όπως και κάθε ανάλογου με πολιτικό βάρος και ευρύτερη (δια-κρατική, περιφερειακή) σημασία-, εξαρτάται από τη σκοπιά της ανάλυσης μέσα από την οποία ο αναλυτής »βλέπει» και αποκωδικοποιεί τις εξελίξεις και τις συμμετέχουσες δυνάμεις, καθώς, επίσης, ταυτόχρονα εξαρτάται από το πλαίσιο στρατηγικής προς την οποία έμμεσα, αλλά ουσιαστικά, έχει αναφορά ο κάθε παρατηρητής, ο κάθε αναλυτής και το κάθε ενεργό πολιτικό υποκείμενο.
Συνοπτικά, μετά τις παραπάνω επισημάνσεις :
Α. Δεν μας είναι γνωστή ακόμα, η πλήρης έκταση (στρατιωτική, πολιτική, γεωγραφική, δομική) : των γεγονότων, των πραγματικά αντιπαρατιθέμενων δυνάμεων, των δικτύων δύναμης, καθώς και των κοινωνικών -οικονομικών ερεισμάτων. Και, δεν μας είναι γνωστά, σοβαρά στοιχεία στο »πίσω μέρος του σκηνικού», εκεί που συνήθως πολλά προετοιμάζονται και κρίνονται…
Είναι χαρακτηριστικό, ότι μέχρι την προηγούμενη του πραξικοπήματος, κανείς δεν αμφισβητούσε την απόλυτη κυριαρχία Ερντογάν και κανείς δεν διατύπωνε πιθανότητα ανάλογης εξέλιξης…
Β. Όσοι σπεύδουν να προδικάσουν ενίσχυση του Ερντογάν, ως απότοκο και προωθούμενο αποτέλεσμα του αποτυχημένου πραξικοπήματος, ας ξαναδιαβάσουν τις παραπάνω (1) και (2) επισημάνσεις μας , κι ας θυμηθούν τις ίδιες περίπου απόψεις τους πριν το πραξικόπημα για τις οποίες γράφουμε στο προηγούμενο (Α) για έναν αρχηγό κράτους που η ισχύς και η κυριαρχία του ήταν τέτοια και τόση, που σε κάποια φάση υποχρεώθηκε να αναζητά άσυλο (!) και επανήλθε στο πλαίσιο εξουσίας με την εγγύηση του Διοικητή της Α΄ Στρατιάς στην Κωνσταντινούπολη!
Νομίζω ότι είναι κομβική και για την ερμηνεία της έκβασης του παραξικοπήματος, αλλά και για τον παρασκηνιακό συμβιβασμό και για τις αναδυόμενες νέες ισορροπίες εξουσίας η λιγόλογη δήλωση του Διοικητή της Α΄ Στρατιάς, στρατηγού Ουμίτ Ντουντάρ, που ήταν αυτός που διαφοροποιήθηκε από τους αντίστοιχους του Β΄και Γ΄Σώματος, « το πραξικόπημα απέτυχε χάρη στην πλήρη αλληλεγγύη ανάμεσα : στον πρόεδρο, τον πρωθυπουργό και τις ένοπλες δυνάμεις (=σημείωση : σε ό,τι εκείνος εκπροσωπεί)».
Να υπογραμμίσουμε, εδώ, ότι αν ο πρόεδρος και ο πρωθυπουργός εκπροσωπούν το ΑΚΡ και τις δυνάμεις που εκφράζονται και συσχετίζονται με αυτό (στο κράτος/κυρίως, ως δύναμη »κρούσης» στην Αστυνομία, στην οικονομία/κυρίως, με ορισμένα τμήματα των μεσοστρωμάτων με ισλαμικό αξιακό υπόστρωμα, στην κοινωνία/κυρίως, σε χαμηλά κοινωνικά στρώματα σε γεωγραφικές ζώνες με ισλαμική επιρροή και συγκρουσιακά γνωρίσματα), ο στρατηγός Ντουντάρ σχετίζεται στενά με μια υπερεθνική δομή υπό αμερικάνικη κυριαρχία, το ΝΑΤΟ, με στόχους και προτεραιότητες για την περιοχή, και , μολονότι πιθανόν ικανοποίησε και την προσωπική επιδίωξη καριέρας, με την αναρρίχηση του στο ύπατο αξίωμα των τουρκικών Ε.Δ., έχει υπό τη διοίκηση του ένα βαθιά διχασμένο Στρατό και με μείζονες διαφοροποιήσεις από Όπλο σε Όπλο για πρώτη φορά σε τέτοια έκταση, καθ΄ όλη την μετακεμαλική περίοδο, όπως μαρτυρά και η σύλληψη 2.400 στελεχών των Ε.Δ. (!) και η κινητοποίηση 40 εισαγγελέων (!), κι όχι μόνο, για τις »εκκαθαρίσεις» !
Γ. Αν , όμως, αυτή είναι η αναδυόμενη δομή εξουσίας και οι αναφορές ισχύος, μετά το πραξικόπημα, η Τουρκία, πλέον, δεν είναι και δεν θα είναι αυτή που ξέραμε.
Δίπλα στις δύο βαθιές ιστορικές αντιθέσεις, έχουν προστεθεί δύο νέες μείζονος σημασίας. Οι δύο σημαντικότερες ιστορικές : πρώτη, του κουρδικού ζητήματος (με πολεμικό μέτωπο ανατολικά, κοινοβουλευτική εκπροσώπηση κεντρικά, διεθνοποιημένη την αντζέντα του και διαπέραση όλου του εθνικού-κρατικού ιστού από την Κωνσταντινούπολη ως το Ντιγιαρμπακίρ), και, δεύτερη, του »δημοκρατικού κινήματος» μαζικού , μαχητικού, διαρκούς, που παρά τις οργανωτικές του αδυναμίες και την κεντρική του εκπροσώπηση , με σταθερές σχέσεις με το κουρδικό κίνημα και με συγκυριακές, ασταθείς, λόγω των πολιτικών του αρχών, συμμαχίες με τμήματα των εκσυγχρονιστών »κεμαλικών» αποτελεί, ίσως, τη σημαντικότερη δύναμη μετασχηματισμού της τουρκικής κοινωνίας.
Οι δύο νέες αντιθέσεις, που επιβαρύνουν την κατάσταση και δημιουργούν νέα αποδιαρθρωτικά δεδομένα στους προϋπάρχοντες συσχετισμούς, είναι : πρώτη, το διχασμένο στράτευμα, όπως παραπάνω αναλύθηκε, και, δεύτερη, το διχασμένο Ισλάμ, στον βαθύ παραδοσιακό διχασμό σουνιτών -σιϊτών, έρχεται να επικαθίσει ο ακραίος διχασμός μεταξύ της ΄΄φράξιας» του Γκιουλέν με σημαντικά ερείσματα, από τη μία πλευρά, και τις επίσημες κρατικές και ημιεπίσημες ισλαμιστικές δομές του Ερντογάν, από την άλλη. Διχασμό, που ο Ερντογάν ωθεί στα όρια εξόντωσης του αντιπάλου, προσδίδοντας χαρακτηριστικά έντονου ρεβανσισμού, που τείνει, από ένα σημείο και πέρα, προσλαμβάνοντας και άλλες διαστάσεις (εθνικιστικές, μισαλλοδοξίας, επεκτατισμού, φυλετικές κλπ) να συμπαρασύρει σ΄ένα τυφλό αξιέξοδο τις εξελίξεις.
Βέβαια, για να έχει κανείς μια πληρέστερη εικόνα, οφείλει να συμπεριλάβει για το εσωτερικό της Τουρκίας : την ιστορική δύναμη των »κεμαλικών» στην πολιτική σκηνή και στο στράτευμα, που παρά την μείωση της επιρροής τους εξακολουθούν να είναι δύναμη υπολογίσιμη, τις εθνοτικές και θρησκευτικές μειονοτικές δυνάμεις, υπαρκτές και ζωντανές, παντού στη χώρα με ανεκπλήρωτα στοιχειώδη τους δικαιώματα και διαρκή την καταπίεσή τους, την επανεμφάνιση μεγάλων οικονομικών καθυστερήσεων και αντιθέσεων, μετά τη στασιμότητα και την υποχώρηση του »τουρκικού οικονομικού θαύματος». Και στο εξωτερικό : η απομόνωση του Ερντογάν, σε συνδιασμό με απτυχίες πρωτοβουλίών του, πότε δεν ήταν σαν αυτή της τρέχουσας περιόδου (η παρατήρηση αυτή είναι ευρύτερης χρονικής κλίμακας, και δεν αφορά μόνο στην συγκεκριμένη στιγμή). Ο Ερντογάν συνειδητοποιώντας την κατάσταση αυτή, κια τις αδυναμίες, που διογκώθηκαν μετά και την απομάκρυνση Νταβούτογλου (του οποίου, η περιθωριοποίηση μετρά και στο ιδεολογικό μέτωπο), για την προώθηση της όποιας στρατηγικής του, γεγονός που τον οδήγησε πριν από μερικές εβδομάδες να επαναπροσεγγίσει το Ισραήλ, να ζητήσει »συγγνώμη »από το Πούτιν και να ξαναζητήσει τη στήριξη των Δυτικών.
Δ. Αντίθετα με ότι στην κυρίαρχη δημοσιογραφία διατυπώνεται, η νέα περίοδος Ερντογάν, δεν μπορεί να είναι μια ευθύγραμμη, πιο αυταρχική, προέκταση της προηγούμενης. Τα στοιχεία πολιτικού -προσωποκεντρικού ολοκληρωτισμού ολοκλήρωσαν το κύκλο τους, το βράδυ της Παρασκευής, όταν το ελικόπτερο στο οποίο επέβαινε ο Ερντογάν, φυγαδεύοντας -τον από το ξενοδοχείο του στη Μαρμαρίδα, δεν είχε που να πάει (!)…Ό,τι κερδήθηκε, την προηγούμενη περίοδο δικτατορικών εξουσιών, κυρίως σε εξαρτήσεις και δομές εξουσίας θα αξιοποιηθούν στη νέα. Σημαντικά τμήματα του στρατού ξαναγυρίζουν στο πολιτικό παιχνίδι, ενώ κάποια άλλα θα ζήσουν ταπεινωμένα, στα διακστήρια και τις φυλακές. Οι μεγάλες αντιθέσεις θα επιβάλουν άλλο τρόπο σκέψης και πιεστικές λύσεις. Η διαδοχή, -απαγορευμένο μέχρι τώρα ζήτημα-, εξαναγκαστικά, εκβιαστικά θα έρθει στο προσκήνιο. Οι συμμαχίες θα επανακοθορισθούν με σαφέστερες, τώρα , τις υποχρεώσεις, την ίδια στιγμή που θα απομακρύνεται στο ακαθόριστο μέλλον το ευρωπαϊκό όραμα για την Τουρκία. Ο Ερντογάν δεν ηττήθηκε από το πραξικόπημα γιατί προστατεύθυκε, αλλά οι προστάτες του θα είναι σκληροί και, ίσως, αδυσώπητοι συνεταίροι… Ο καθένας στο πεδίο του : τα τμήματα του λαού που τον υποστήριξαν στα αιτήματά του, αλλά και στον ριζοσπαστικό ισλαμικό φανατισμό του, με απρόβλεπτες συνέπειες… Οι »φίλα προσκείμενες» Ε.Δ., στα αιτήματα εξουσίας και στη στρατηγική τους για την Τουρκία, το ΝΑΤΟ, το κουρδικό, τον πόλεμο, κλπ. Ο αυταρχισμός, ενδημικό στοιχείο της εξουσιάς Ερντογάν αλλά, ιστορικά, και της ίδιας της Τουρκίας γενικότερα, θα δοκιμάσει τα σκληρά όρια του και θα δοκιμασθεί προκαλώντας νέο κύκλο εξελίξεων…
Ε. Αν στην πολιτική στρατηγική, η αδυναμία του αντιπάλου, αποτελεί θετική συγκυρία και ευνοϊκή προϋπόθεση για την προώθηση των στρατηγικών μας στόχων και των συμμαχιών μας, πώς μεταφράζεται, και πως αξιοποιείται αυτή η περίοδος από τη Χώρα μας και την Ευρωπαϊκή συμμαχία ?
Αυτό, σε τελική, ανάλυση για την ουσία της πολιτικής, στα πλαίσια μιας μακροπρόθεσμης προοπτικής είναι το Ζητούμενο…
Θεσσαλονίκη, 17 Ιουλίου 2016
