Μια φιλο-ισραηλινή στροφή Ελλήνων αριστερών διανοουμένων;

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ, 25.06.25

ΤουΜάκη Σολωμού*

Τον τελευταίο καιρό παρατηρούμε ότι ορισμένοι Έλληνες αριστεροί διανοούμενοι παρουσιάζουν μια φιλο-εβραϊκή στροφή έως και φιλο-ισραηλινή. Το βλέπουμε σε συζητήσεις, θέσεις που παίρνουν και φυσικά στη στάση που τηρούν απέναντι στη γενοκτονία της Γάζας. Ο λόγος εδώ δεν είναι για τους Συριζαίους που άνοιξαν πλατιά την πόρτα της Ελλάδας στον ισραηλινό ιμπεριαλισμό, χάνοντας τον ιδεολογικό μπούσουλα της Αριστεράς. Ο λόγος είναι για διανοούμενους, που δεν κινούνται από οικονομικό συμφέρον αλλά από το χώρο των ιδεών και από την ιδέα της δικαιοσύνης. Θα ήθελα λοιπόν να προσπαθήσω να καταλάβω ποιες κυρίαρχες ιδέες τους κινούν.

Καταρχήν, δύο παραδείγματα.

Πρώτο. Σε ένα πρόσφατο του ποστ στο ΦΒ (19 Μαΐου), ο Πολυμέρης Βόγλης– γνωστός από το βιβλίο του Η εμπειρία της φυλακής και της εξορίας ή από την πρόσφατη μελέτη του Δυναμική αντίσταση. Υποκειμενικότητα, πολιτική βία και αντιδικτατορικός αγώνας 1967-1974 – εξηγεί γιατί δεν χρησιμοποιεί τη λέξη «γενοκτονία» για την Γάζα: «Υπάρχουν λέξεις με πολύ βαρύ σημασιολογικό και ιστορικό φορτίο. Μια τέτοια λέξη είναι η “γενοκτονία”.[…]Προσωπικά χρησιμοποιώ τον όρο “γενοκτονία” μόνο για την περίπτωση των Εβραίων και των Αρμενίων. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις χρησιμοποιώ τον όρο “εθνοκάθαρση”». Τι ωθεί τον Πολυμέρη Βόγλη να παίρνει μια τέτοια θέση που δεν είναι επιστημονική -εννοώ ότι δεν αποτελεί το πόρισμα του ιστορικού που είναι, εφόσον δεν είναι ούτε ειδικός των γενοκτονιών, ούτε ειδικός της Μέσης Ανατολή- παρά «προσωπική»; Και μάλιστα την στιγμή που ο μεγαλύτερος κόσμος της Αριστεράς στην Ευρώπη και ανά τον κόσμο –μεταξύ των οποίων και οι Εβραίοι Αριστεροί– έχει πλέον υιοθετήσει τον όρο γενοκτονία για την Γάζα;

Δεύτερο παράδειγμα.

Ο Κωστής Κορνέτης –συγγραφέας του βιβλίου Τα παιδιά της δικτατορίας– δημοσίευσε στην Καθημερινή (22 Ιουνίου) ένα άρθρο με τον προκλητικό τίτλο «Εμείς και οι Εβραίοι», τίτλο με τον οποίο θα περίμενε κανείς πολλαπλές αναπτύξεις. Αντί αυτού, 5 μικροί παράγραφοι εξηγούν απλώς ότι υπάρχει αντισημιτισμός στην Ελλάδα κι ότι συχνά πίσω από την κριτική του Ισραήλ κρύβεται αντισημιτισμός, καταλήγοντας με γενικότητες του τύπου: «Το ζήτημα είναι σύνθετο. Γι’ αυτό ακριβώς χρειαζόμαστε έναν λόγο πολλαπλών επιπέδων, όχι απλοϊκές καρικατούρες».

Πώς είναι δυνατόν Αριστεροί διανοούμενοι να αρνιούνται να χρησιμοποιήσουν την λέξη γενοκτονία για την Γάζα, πώς είναι δυνατόν να μιλάν μόνο για αντισημιτισμό και καθόλου για το τι ζουν οι Παλαιστίνιου στη μέση αυτής της τρομακτικής γενοκτονίας;

Πιστεύω ότι η αιτία είναι η εξής: η καθυστερημένη αναγνώριση ότι υπάρχει αντισημιτισμός στην Ελλάδα. Μια σωστότατη αναγνώριση, που δυστυχώς άργησε πολύ σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ναι, υπάρχει αντισημιτισμός στην Ελλάδα. Τι το περίεργο, εφόσον είναι χώρα που προέρχεται από χριστιανική και μουσουλμανική παράδοση; Ο αντισημιτισμός υπήρξε (και εξακολουθεί να είναι) ένα από τα κύρια συστατικά του χριστιανισμού και του ισλάμ – εν γένει, οι περισσότερες θρησκείες δεν χαρακτηρίζονται από την ανεκτικότητά τους! Πολύ σωστά λοιπόν που επιτέλους αναγνωρίζεται και αρχίζουν να γίνονται μελέτες που τον αναδεικνύουν. Ο κλασικός αυτός αντισημιτισμός είναι φυσικά συνυφασμένος με την επίσης καθυστερημένη αναγνώριση του Ολοκαυτώματος, της γενοκτονίας των Εβραίων στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και τον σημαντικό ρόλο που έπαιξε η Ελλάδα όπως και όλες οι άλλες ευρωπαϊκές κατεχόμενες χώρες. Κι αυτό δημιούργησε ένα είδος ενοχής στους διανοούμενους –διπλή ενοχή: πως είναι δυνατόν να συμμετείχαν Έλληνες σε αυτή την γενοκτονία και πως είναι δυνατόν να αργήσαμε τόσο πολύ να το παραδεχτούμε;-, ειδικά στους αριστερούς διανοούμενους, που παλεύουν για την αναγνώριση της δικαιοσύνης για τους αδύναμους.

Η αναγνώριση του αντισημιτισμού οδηγεί –είναι λογικό, ειδικά στους Αριστερούς που νιώθουν αλληλεγγύη ως προς τους καταπιεσμένους– στην ενσυναίσθηση και συμπάθεια προς τους Εβραίους. Αυτή η συμπάθεια πραγματοποιείται όμως σε μετατοπισμένη ιστορική περίοδο και μετατοπισμένο χώρο. Μετατοπισμένο χρόνο και χώρο γιατί η συμπάθεια αυτή δεν εκφράζεται προς τα θύματα που δεν υπάρχουν πια, αλλά προς τους σημερινούς Εβραίους και μάλιστα προς τους Εβραίους που ζουν στο Ισραήλ. Έτσι βλέπουμε να εμφανίζονται περίεργα επιχειρήματα συμπάθειας του τύπου: το Ισραήλ είναι η «μόνη δημοκρατική» χώρα στη Μέση ανατολή, ξεχνώντας ότι είναι χώρα απαρτχάιντ, όπου οι μη-Εβραίοι Ισραηλινοί είναι πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Έτσι διαβάζουμε ότι όσοι κριτικάρουν το Ισραήλ το παρουσιάζουν «όχι ως κράτος ογδόντα σχεδόν χρόνων, με πολιτικές ευθύνες […]» (Κ, Κορνέτης). Αναρωτιέται κανείς εάν οι «πολιτικές ευθύνες» (του Ισραήλ) συμπεριλαμβάνουν το καθεστώς απαρτχάιντ, την αποικιοκρατία και την σημερινή γενοκτονία…

Αυτή η συμπάθεια πραγματοποιείται δηλαδή εις βάρος των Παλαιστινίων και της γνώσης της ιστορίας. Σε όσους έχουν πάρει αυτή την στροφή, η ενσυναίσθηση προς τους Εβραίους του Ολοκαυτώματος επισκιάζει το γεγονός ότι το Ισραήλ είναι ένα αποικιοκρατικό και ιμπεριαλιστικό κράτος, που καταπιέζει τους Παλαιστίνιους. Αγνοούν πλήρως την ιστορία της περιοχής, συμπεριλαμβανόμενου του ίδιου του Ισραήλ. Δεν γνωρίζουν ότι αρκετά από τα άτομα που ζουν σήμερα στο Ισραήλ δεν έχουν κοινή ιστορία με το Ολοκαύτωμα – είτε ήρθαν πριν (πρώτοι άποικοι) είτε ήρθαν από χώρες που δεν γνώρισαν το Ολοκαύτωμα. Αν διαβάσει κανείς την ιστορία του Νετανιάχου –εγγονός ενός ραβίνου από την Λιθουανία που αποίκισε την Παλαιστίνη το 1920– καταλαβαίνει αμέσως τη συμβαίνει σήμερα στο Ισραήλ: γιατί αυτή η χώρα είναι πλέον ακροδεξιά. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι πολλοί αριστεροί Εβραίοι έχουν φύγει ή θέλουν να φύγουν από το Ισραήλ.

Πιστεύω λοιπόν ότι πρέπει να επιταχύνουμε την αναγνώριση του αντισημιτισμού στην Ελλάδα ώστε να περάσουμε στην επόμενη φάση: στην αναγνώριση ότι σήμερα, η αδικία είναι προς τους Παλαιστίνιους κι ότι αυτό είναι το θέμα που αγγίζει σήμερα τις αριστερές καρδιές. Όπως πολλοί διαδηλωτές λένε: το να έχω συνείδηση ότι χθες έγινε μια γενοκτονία με οδηγεί να παλεύω ενάντια της σημερινής γενοκτονίας. Κι όπως λένε πολλοί Εβραίοι Αριστεροί: «ο μόνος τρόπος σήμερα να είσαι Εβραίος είναι να είσαι Παλαιστίνιος».

Ας αφήσουμε λοιπόν τους Εβραίους του Ολοκαυτώματος στην ιστορία τους κι ας περάσουμε στους Παλαιστίνιους που έχουν σήμερα επιτακτική ανάγκη από μας, τους Αριστερούς. Κυρίες και κύριοι αριστεροί διανοούμενοι, πώς μπορείτε να βοηθήσετε να πλατύνει η αναγνώριση της γενοκτονίας στην Γάζα, ώστε να μην περιμένουμε 50 χρόνια για αυτή την αναγνώριση; Και ήρθε επίσης ο καιρός να δούμε πως υπάρχει στην Ελλάδα και Ισλαμοφοβία, και πως η φιλο-ισραηλινή στροφή κρύβει εν μέρει Ισλαμοφοβία…

*Καθηγητής του Πανεπιστημίου «Παρίσι VIII» (Γαλλία)